SGK Başuzmanı İsa Karakaş, malulen emeklilikte sağlık kurulu kararından prim şartlarına kadar merak edilen ayrıntıları anlattı.
Malulen emeklilikte yalnızca kişinin hastalığı veya kendi beyanı yeterli olmuyor. Çalışma gücü ya da meslekte kazanma gücündeki kaybın mevzuatta belirlenen orana ulaşması ve bunun yetkili kurul tarafından tespit edilmesi gerekiyor.
En az yüzde 60 çalışma gücü kaybı gerekiyor
Malul sayılabilmek için çalışma gücünün veya meslekte kazanma gücünün en az yüzde 60'ının kaybedilmiş olması gerekiyor. İş kazası veya meslek hastalığı sonucunda ortaya çıkan kayıplar da değerlendirme kapsamına giriyor.
Malullük konusunda karar yetkisi SGK Sağlık Kurulu'nda bulunuyor. Onkoloji, psikiyatri, kalp hastalıkları, kanser ve organ yetmezliği gibi rahatsızlıklar ise maluliyet değerlendirmelerinde sık karşılaşılan hastalık grupları arasında yer alıyor.
10 yıl sigortalılık ve 1800 gün prim şartı
Çalışma gücü kaybının yüzde 60 veya üzerinde olduğunun belirlenmesi tek başına aylık bağlanması için yeterli olmuyor. Temel kural olarak sigortalının en az 10 yıldır sigortalı olması ve toplam 1800 gün prim ödemiş bulunması gerekiyor.
Başkasının sürekli bakımına muhtaç derecede malul olan sigortalılarda ise 10 yıllık sigortalılık süresi aranmıyor. Bu durumda 1800 günlük prim şartının yerine getirilmesi yeterli kabul ediliyor.
Başvuru tarihinde kişinin işten ayrılmış veya iş yerini kapatmış olması gerekiyor. Bağ-Kur kapsamındaki 4/b sigortalılarının ise SGK'ya prim borcunun bulunmaması şartı aranıyor.
Memurlar için farklı hükümler uygulanıyor
Devlet memurlarında malullük sürecinde farklı düzenlemeler bulunuyor. Malul sayılan bir memur, yazılı talepte bulunması halinde istifa etmiş sayılabiliyor veya sağlık durumuna uygun başka bir görev ya da sınıfa nakledilebiliyor.
Sınıf değiştirerek görevine devam eden kişinin görevinin daha sonra başka bir nedenle sona ermesi halinde önceki maluliyet kararı yeterli kabul edilmiyor. Bu durumda yeniden yüzde 60 çalışma gücü kaybının tespit edilmesi gerekiyor.
Tedavisi mümkün olmayan hastalıklarda ise izin süresinin tamamlanması beklenmeden SGK tarafından malullük veya vazife malullüğü kararı verilebiliyor.
Hastalık izinlerinde süreler nasıl hesaplanıyor?
Kanser, verem ve akıl hastalıklarında azami hastalık izni 18 ay, diğer hastalıklarda ise 12 ay olarak uygulanıyor. Gerekli görülmesi halinde bu süreler bir katına kadar uzatılabiliyor. Türk Silahlı Kuvvetleri personelinde ağır hastalıklar için izin süresi 3 yıla kadar çıkabiliyor.
Aynı hastalık nedeniyle bir yıldan fazla ara verilmeden alınan raporların süreleri birleştiriliyor. İki rapor arasında bir yıldan fazla süre bulunması halinde önceki raporlar hesaba katılmayarak son dönem üzerinden değerlendirme yapılıyor. Hastanede yatarak geçirilen süreler ise sıhhi izin hesabına dahil edilmiyor.
Statü değişse de bazı haklar korunuyor
Memuriyette çalışırken malul sayılan ancak prim günü yeterli olmadığı için görevinden ayrılanların daha sonra SSK veya Bağ-Kur kapsamında primlerini tamamlamaları halinde de bazı hakları korunuyor. İlk tespit edilen maluliyet durumunun devam etmesi halinde yeniden sevk yapılmadan son sigortalılık statüsüne göre aylık bağlanabiliyor.
Hem yaşlılık hem de malullük aylığına aynı anda hak kazanan sigortalılara ise daha yüksek olan aylık ödeniyor.
