Türkiye’nin önemli ayakkabı üretim merkezlerinden Gaziantep’te sektör; üretimdeki daralma, işten çıkarmalar, artan maliyetler ve ithalat baskısıyla zorlu bir dönemden geçiyor. Ayakkabıcılar Odası Başkanı Mehmet Emin İnce, resmi rakamlara göre imalatta yüzde 60’lık küçülme yaşandığını, TOBB kayıtlarında işten çıkarmaların yüzde 20’yi aştığını belirtti. İhracat ve iç pazardaki daralmaya da dikkat çeken İnce, yüksek kira, SGK, işçilik, enerji ve ham madde maliyetlerinin rekabet gücünü azalttığını; kayıt dışı üretim, replika ürünler ve alışveriş festivallerinin de sektörü olumsuz etkilediğini söyledi.
Üretimde Yüzde 60’lık Küçülme
Gaziantep ayakkabı sektöründe yaşanan daralmanın en fazla hissedildiği alanlardan biri imalat oldu. Üretimde ciddi kayıp yaşandığını belirten İnce, “Şimdi sektörde imalat kısmında bir düşüşle karşı karşıyayız. İmalat sektöründe resmi rakamlara göre yüzde 60'lık bir küçülme söz konusu.” diye konuştu.
İstihdamda Kayıp Yüzde 20’yi Geçti
Üretimdeki gerilemeyle birlikte çalışan sayısında da düşüş yaşandığına işaret eden İnce, iç piyasa ve ihracatta benzer bir tablonun ortaya çıktığını söyledi. İnce, “Yine TOBB kayıtlarında işten çıkarmalar yüzde 20'yi aşmış durumda. İmalat sektöründe dönemli ölçüde bir düşüş söz konusu. Bu ihracat rakamlarımıza da yansımış durumda. İç piyasada da bir daralma söz konusu.” ifadelerini kullandı.
Son Dört Yılda İthalat Hızlandı
Yüksek maliyetlerin yerli üreticinin dış pazarlardaki rekabet gücünü düşürdüğünü vurgulayan İnce, ihracat gerilerken ithalatın ters yönde hareket ettiğini kaydetti. İnce, “Ayakkabı sektöründe ithalatta patlama var. Yaklaşık son dört yılda ayakkabı ithalatında çok büyük bir artış söz konusu. İhracatımız gerilerken ithalatımız artmış durumda. Bu da; kira, SGK, maaşlar, ham maddelerdeki gümrük vergileri, ilave gümrük vergileri, KDV oranlarının yüksekliği gibi şartlardan kaynaklı bir durum. Bunlar bizim maliyetlerimizi artırdığından dolayı yurt dışı pazarlarda rekabet şansımızı da azaltmış durumda.” dedi.
Maliyetler Fiyatlara Yansıyor
Ham maddeden enerjiye kadar birçok gider kalemindeki yüksekliğin yerli ayakkabının fiyatını doğrudan etkilediğini dile getiren İnce, rakip ülkelerdeki ürünlerin daha düşük fiyatlarla pazara sunulabildiğini belirtti. İnce, “Hammaddenin, kiraların, vergilerin yüksekliği gibi etkenlerden dolayı bizim ürünlerimiz daha pahalı oluyor. Avrupa'nın en pahalı ham maddesini kullanıyoruz. Ham maddelerin bedelleri, elektrik, enerji fiyatları, yakıt... Bunların hepsi imalatı etkileyen faktörler. SGK'nın yüksek olması, işçilik maliyetleri... Bunlar şu an rekabet şansımızı, fiyat tutturma şansımızı ciddi anlamda etkiliyor. Rakiplerimizde fiyat daha ucuz.” şeklinde konuştu.
Yerli Üretici Fiyatta Zorlanıyor
Yurt dışından Türkiye’ye gelen ayakkabıların fiyat avantajıyla iç pazarda öne çıktığını aktaran İnce, farklı ülkelerden yapılan ithalatın yerli üreticinin elini zayıflattığını söyledi. İnce, “İthal ürünler fiyat yönünden daha cazip olduğu için pazarda onlar bizden ön planda. Şu an Bosna'dan, Bangladeş'ten, Romanya'dan, İtalya'dan, Portekiz'den Türkiye'ye ayakkabı geliyor. Avrupa pazarında üçüncü en büyük üretici Çin ve Vietnam olduğundan, çok ciddi rakamlarda Türkiye'ye ayakkabı ithalatı yapılıyor. Bunlar da elimizi zayıflatıyor.” ifadelerine yer verdi.
Tüketici En Çok Ayakkabıdan Şikayetçi
Tüketici hakem heyetlerine ulaşan başvuruların sektöre ayrı bir maliyet oluşturduğunu ifade eden İnce, ayakkabı ve tekstil ürünlerinin şikâyetlerde öne çıktığını belirtti. İnce, “Tüketici yılın ilk 6 ayında en çok ayakkabıdan şikâyetçi olmuş. Yaklaşık 8,5 milyar lira olan para karşılığı bunun 481 binin üzerinde başvuru gelmiş. Bunun 19,5 milyon kısmı uyuşmazlık yargıya intikal etmeden hakem heyetleri tarafından çözülmüş. Tüketici hakem heyetlerine gelen şikâyetler, Ticaret Bakanlığı'nın dediklerine göre, yüzde 76'sı adalet üzerinden yapılmış. Yine en çok yüzde 35'i ayıplı mal, yüzde 29'u ise ayıplı hizmete yönelik olmuş bu şikâyetlerin çoğunluğu. En çok şikâyet edilen konu ise yüzde 18 ile ayakkabı ve tekstil ürünleri olmuş. Bu da imalatçıyı, perakendeciyi etkileyen durumlardan bir tanesi. Çünkü bu iadeler, bu şikâyetler normalin üzerinde olunca, sayısı fazla olunca, bunun da bizlere zararı var. Çok ucuz fiyatlara ayakkabılar satılıyor. Bunun da şikâyet edilmesi de imalatçıyı ve perakendeciyi etkiliyor.” dedi.
Replika Ürünler Sektörü Zorluyor
Piyasadaki kayıt dışı üretimin yanı sıra replika ve imitasyon ürünlerin de haksız rekabete neden olduğunu belirten İnce, bu durumun hem üreticilere hem de yerli markalara zarar verdiğini söyledi. İnce, “Kayıt dışı üretim yapan işletmeler haksız rekabet doğuruyor. Yine replika ürünler... Bunlar da satışı çok ciddi şekilde etkileyen faktörler. Piyasada çok fazla replika, imitasyon ürünler var. Bunlar da bizlere, imalatçılara ve Türk markalarına zarar veriyor. Bunun da bir an önce çaresine bakılması gerekiyor.” diye konuştu.
Online Satışlar İçin Denetim Çağrısı
Gaziantep’te vergi mükellefi işletmelerin dışında sosyal medya ve çevrim içi kanallardan satış yapan çok sayıda işletme bulunduğunu dile getiren İnce, kayıt dışı faaliyetlere karşı kurumların ortak hareket etmesi gerektiğini vurguladı. İnce, “Gaziantep'te yaklaşık 130 bin tane kayıtlı vergi mükellefi var. 7 bin tanesi basit usul, yaklaşık 69 bin tanesi gelir vergisi mükellefi. Ama bunun dışında da, tahmini 20 bine yakın online platformlarda ürün satan firma ve işletme var. Bunların kayıt altına alınması gerekiyor. Çünkü platforma girmişsin zaten, sorun yok. Ama kendi sayfasını açmışsa; web, Telegram, TikTok, Instagram, Facebook... Bunlarda da bir kayıt söz konusu değil. Adam sosyal medyada dükkânını açıyor, ürününü koyuyor, satmaya başlıyor. Fatura yok. Bunlar da şu an sektöre zarar veriyor. Diğer kayıt dışı işletmeler, bir de merdiven altı işletmeler çok fazla. Tüm sektörlerde, sadece ayakkabı sektöründe değil. Denetimlerin sadece GESOB tarafından yapılması yeterli değil. Tüm kurum ve kuruluşların el birliği içerisinde bunu yapması lazım.” ifadelerini kullandı.
Festivaller Yerel Esnafı Zorluyor
Kentte festival ve kermes adı altında gerçekleştirilen satış organizasyonlarının yalnızca ayakkabıcıları değil farklı sektörlerdeki esnafı da etkilediğini belirten İnce, satış yapan işletmeler ve ürünler konusunda denetim yapılmasını istedi. İnce, “Şu an sadece ayakkabıyı değil, tüm sektörleri etkileyen, festival adı altında otellerde, lokantalarda, parklarda yapılan alışveriş festivalleri var. Hangi şehirden geldikleri, kim oldukları, ne sattıkları belli olmayan bu ürünler, bu işletmeler, bu kermesler, bu festivaller tüm sektörleri derinden etkilemekte. Bunlar şehir esnafını etkiliyor.” dedi.
Festivaller İçin İzin Önerisi
Alışveriş organizasyonlarının belirli kurallar çerçevesinde gerçekleştirilmesini isteyen İnce, valilik, odalar ve belediyelerin sürece dahil olması gerektiğini belirtti. İnce, “Bu alışveriş festivallerinin kontrol altında tutulması gerekiyor. Bunların valilik tarafından, odalar tarafından bir izne tabi tutulması gerekiyor veya belediye tarafından denetlenmesi gerekiyor.” ifadelerine yer verdi.
