Ancak işveren açısından önemli bir fark bulunuyor. Sigortasız işçinin geçirdiği iş kazası nedeniyle SGK'nın yaptığı masraflar, işverenin kusuru bulunmasa dahi işverene rücu edilebiliyor.
Habertürk yazarı Ahmet Kıvanç, kayıt dışı çalışanların iş kazası sonrasında sahip olduğu haklar ile işverenin karşılaşabileceği yükümlülükleri ele aldı.
İşçi bir gün bile sigortasız çalıştırılamaz
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'na göre işverenin, işçinin işe başlamasından en az bir gün önce işe giriş bildirgesini SGK'ya vermesi gerekiyor.
İnşaat, balıkçılık ve tarım sektörlerinde ise işe giriş bildirgesinin işçinin çalışmaya başladığı gün verilmesine imkan tanınıyor. Bu durum, özellikle söz konusu sektörlerde kayıt dışı çalıştırılan işçilerin denetim sırasında o gün işe başlamış gibi gösterilebilmesine ilişkin eleştirilere konu oluyor.
Kayıt dışı çalışan işçiler sosyal güvenlik haklarından da mahrum kalıyor. Hastalık halinde SGK'nın sağladığı sağlık hizmetlerinden yararlanamayan bu kişiler, emeklilik açısından da prim kaybı nedeniyle mağduriyet yaşayabiliyor.
Hangi kazalar iş kazası sayılıyor?
Her kaza, mevzuat kapsamında iş kazası olarak değerlendirilmiyor. İşçinin iş yerinde bulunduğu sırada meydana gelen kazaların yanı sıra işveren tarafından yürütülen iş nedeniyle yaşanan olaylar da iş kazası kapsamında değerlendirilebiliyor.
Görev nedeniyle iş yeri dışında geçirilen sürelerde meydana gelen kazalar ile işveren tarafından sağlanan taşıtla işe gidiş veya geliş sırasında yaşanan kazalar da iş kazası sayılıyor.
Örneğin işçinin işveren tarafından sağlanan servisle işe giderken geçirdiği trafik kazası iş kazası kabul edilirken, kendi özel aracıyla işe giderken geçirdiği trafik kazası bu kapsamda değerlendirilmiyor.
Çalışma gücü kaybında sürekli gelir bağlanıyor
SGK, iş kazası geçiren işçinin sigortalı olup olmadığına bakmaksızın tedavi giderlerini karşılıyor. Kazanın ardından çalışamadığı süreler için geçici iş göremezlik ödeneği de verilebiliyor.
Çalışma gücünün en az yüzde 10 oranında azaldığı tespit edilen işçilere ise sürekli iş göremezlik geliri bağlanıyor. Bu gelir, işçinin çalışmaya devam etmesine veya daha sonra emekli olmasına engel oluşturmuyor.
İş kazasının işveren tarafından kazanın meydana geldiği yerdeki yetkili kolluk kuvvetlerine derhal, SGK'ya ise en geç üç iş günü içinde bildirilmesi gerekiyor. Kaza işverenin kontrolü dışındaki bir yerde meydana gelmişse üç iş günlük süre, işverenin kazayı öğrendiği tarihten itibaren başlıyor.
Sigortasız işçide işverenin yükü artıyor
Sigortalı bir işçinin iş kazası geçirmesi halinde SGK'nın yaptığı masraflar ve bağlanan sürekli iş göremezlik gelirinin peşin değeri, kusurlu işverene kusuru oranında rücu ediliyor. İşverenin kazada herhangi bir kusuru bulunmuyorsa bu kapsamda rücu söz konusu olmuyor.
Sigortasız çalışan işçide ise durum farklı. SGK'nın tedavi giderleri, ödemeler ve sürekli iş göremezlik gelirinin peşin değeri dahil yaptığı masraflar, işverenin kusuru bulunmasa dahi işverene rücu edilebiliyor.
Bunun yanında işçiyi sigortasız çalıştırdığı tespit edilen işveren hakkında kayıt dışı istihdam nedeniyle ayrıca yaptırımlar uygulanıyor.
İş kazası bildirilmezse ne yapılmalı?
Bazı durumlarda işverenin sorumlulukla karşılaşmamak için iş kazasını bildirmemesi mümkün olabiliyor. Bu nedenle kazanın ardından işçinin veya yakınlarının olayın kayıtlara geçirilmesi için gerekli bildirimleri yapması önem taşıyor.
İş kazası sonucu hastaneye kaldırılan kişinin kendisinin veya yakınlarının kolluk kuvvetlerine haber vererek olayla ilgili tutanak tutulmasını sağlaması, daha sonra ortaya çıkabilecek hak kayıplarının önlenmesi açısından önem taşıyor.
