Küresel gıda fiyatları, jeopolitik gerilimler, olumsuz hava koşulları ve ticaret yollarındaki aksamaların etkisiyle yaklaşık son dört yılın en yüksek seviyesine çıktı. Gübre fiyatlarında ise yılın ikinci çeyreğinde görülen zirvenin ardından gerileme yaşanmasına rağmen yüksek seyir devam ediyor.
Orta Doğu'daki çatışmalar, Rusya-Ukrayna Savaşı nedeniyle Karadeniz üzerinden yapılan sevkiyatlardaki belirsizlikler, artan enerji maliyetleri ve aşırı hava olayları, gıda ve gübre piyasalarında fiyat baskısını artırıyor.
Taşımacılık maliyetleri yükseliyor
Kızıldeniz ve Babulmendeb Boğazı'ndaki güvenlik riskleri nedeniyle bazı taşımacılık şirketleri gemilerini Ümit Burnu güzergahına yönlendiriyor. Daha uzun rotalar teslimat sürelerini uzatırken yakıt, navlun ve sigorta maliyetlerini de artırıyor.
Artan taşıma maliyetleri yalnızca enerji ve gübre fiyatlarını değil, tahıl ve diğer gıda ürünlerinin fiyatlarını da yukarı çekiyor.
Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) ile Dünya Bankası verilerine göre, FAO Gıda Fiyat Endeksi ağustosta aylık bazda yüzde 1,9 artarak 133,3 puana ulaştı. Böylece endeks, Kasım 2022'den bu yana en yüksek seviyesini gördü.
Küresel gıda fiyatları yıllık bazda yüzde 2,5 yükselirken, Mart 2022'de Rusya-Ukrayna Savaşı'nın başlamasının ardından görülen tarihi seviyenin altında kaldı.
Şeker ve tahıl fiyatları arttı
Ağustosta gıda fiyat endeksinde yer alan tahıl, bitkisel yağ, et, süt ürünleri ve şeker gruplarının tamamında artış görüldü.
Şeker fiyatları aylık bazda yüzde 11,9 yükselerek Haziran 2025'ten bu yana en yüksek seviyesine çıktı. Avrupa Birliği'nde sıcak ve kurak hava nedeniyle şeker pancarı üretiminde düşüş beklentisi, Asya'da El Nino etkisine ilişkin endişeler, Brezilya'daki üretim kaybı ve Hindistan'ın gümrüksüz ham şeker ithalatı kararı artışta etkili oldu.
Aynı dönemde tahıl fiyatları yüzde 2,2, süt ürünleri yüzde 2,3, et fiyatları ise yüzde 1 arttı.
Buğday fiyatları Karadeniz'deki ihracat sorunları ile Avrupa'daki sıcak ve kurak hava koşullarının etkisiyle aylık yüzde 2,6, yıllık yüzde 15 yükseldi. Mısır fiyatlarında da ABD ve Avrupa Birliği'ndeki üretim endişeleri, yem ve etanol talebi ile Ukrayna ihracatındaki aksamaların etkisiyle yüzde 2,5 artış kaydedildi.
Bitkisel yağ fiyatları ise güçlü ithalat talebi ve Güneydoğu Asya'da üretimin El Nino'dan olumsuz etkilenebileceği endişesiyle Haziran 2022'den bu yana en yüksek seviyesine ulaştı.
FAO'dan tahıl üretimi tahmini
FAO, küresel tahıl üretiminin bu yıl geçen yıla göre yüzde 2 azalacağını ve 2 milyar 980 milyon tona gerileyeceğini öngörüyor.
Dünya mısır üretiminin 1 milyar 309 milyon ton, buğday üretiminin 810,7 milyon ton ve pirinç üretiminin 553,1 milyon ton olması bekleniyor.
Küresel tahıl stokları halen makul seviyelerde bulunsa da üretim ve ticarette yaşanan gerilemenin arz endişelerini artırdığı belirtiliyor.
Gübre fiyatlarında zirvenin ardından düşüş
Dünya Bankası verilerine göre küresel gübre fiyatları, yılın ikinci çeyreğinde ulaştığı zirvenin ardından geriledi. Buna karşın fiyatlar yüksek seviyelerde kalmayı sürdürüyor.
Küresel gübre fiyat endeksi, haziranda 156,1 puan seviyesindeyken ağustosta 146,4 puana geriledi. Böylece üç aylık dönemde yüzde 6,2, ağustosta ise aylık yüzde 1,9 düşüş yaşandı.
Haziran-ağustos döneminde ürenin ton fiyatı yüzde 13,9 düşerek 453,1 dolardan 390 dolara indi. Triple süper fosfatın ton fiyatı yüzde 4,2 azalarak 704,4 dolara, potasyum klorürün fiyatı ise yüzde 3,9 gerileyerek 386,9 dolara düştü.
Buna karşılık diamonyum fosfatın ton fiyatı yüzde 1,2 artışla 793,5 dolara, fosfat kayanın fiyatı ise yüzde 8,3 yükselişle 170 dolara çıktı.
Üre fiyatlarındaki düşüşte, Orta Doğu'daki çatışmaların ilk döneminde oluşan arz endişelerinin kısmen hafiflemesi etkili oldu. Alternatif üreticilerin ihracatlarını artırması, Rusya ve ABD'nin pazardaki payının yükselmesi ve ithalatçı ülkelerin tedarik kaynaklarını çeşitlendirmesi de arz baskısını azalttı.
Gıda fiyatlarında yukarı yönlü risk sürüyor
Dünya Bankası, Orta Doğu'daki çatışmaların enerji ve gübre piyasalarına etkisi nedeniyle gübre fiyatlarının 2026 genelinde ortalama yüzde 31 artmasını bekliyor.
Yüksek enerji maliyetleri, Hürmüz ve Babulmendeb boğazlarındaki gemi trafiği sorunları, El Nino kaynaklı hava koşulları, Karadeniz ticaretindeki belirsizlikler ve fosfat arzındaki sıkışıklığın önümüzdeki dönemde küresel gıda fiyatları üzerinde yukarı yönlü risk oluşturmayı sürdürebileceği belirtiliyor.
