İlçe merkezi olmadan önce Büyükkızılhisar Köyü olarak bilinen yerleşimin, adını kırmızı topraklardan yapılan hisar biçimindeki evlerden aldığı kabul edilmektedir. Oğuzeli adı ise bölgede yaşayan ailelerin Oğuz boylarına dayanan geçmişine atfen verilmiştir.
14 Şubat 1946 tarihinde ilçe statüsü kazanan Oğuzeli, 1995 yılında Elbeyli ilçesi ve 23 köyün ayrılarak Kilis iline bağlanmasıyla sınır değişikliği yaşamış, 23 Temmuz 2004’te ise Gaziantep’in üçüncü merkez ilçesi olmuştur. Türkiye İstatistik Kurumu’nun 2024 Adrese Dayalı Nüfus Sistemi verilerine göre ilçenin nüfusu 37 bin 27 olup, bunun 19 bin 148’i erkek, 17 bin 879’u kadınlardan oluşmaktadır.
Binlerce yıllık yerleşim, çok katmanlı tarih
Oğuzeli ve çevresi, Gaziantep’in en eski yerleşim alanları arasında yer alıyor. İlçeye bağlı Tilbaşar Köyü sınırlarındaki Tilbaşar Kalesi’nde yapılan kazılarda, M.Ö. 3000’li yıllara tarihlenen buluntulara rastlanması, bölgenin tarihsel derinliğini ortaya koyuyor. İlçe; Hititler, Asurlar, Medler, Persler, Romalılar, Sasaniler ve Bizanslılar dönemlerinden izler taşırken, 639 yılında Hz. Ömer döneminde İslam egemenliğine girmiştir. Abbasi döneminde tamamen İslam toprağı olan bölge, Türklerin Anadolu’ya gelişiyle birlikte Türk-İslam kimliği kazanmıştır.
Selçuklu Sultanı I. Mesut döneminde kesin Türk hâkimiyetine giren Oğuzeli, 1516 Mercidabık Savaşı sonrası Osmanlı topraklarına katılmış, şer’i sicillerde “Kızılhisar-ı Fevkani” adıyla anılmıştır. Millî Mücadele yıllarında ise yöre halkı, Fransız işgaline karşı Kuva-i Milliye saflarında yer alarak direnişe katılmıştır.
Tarım, hayvancılık ve sanayi bir arada
Gaziantep il merkezine 18 kilometre uzaklıkta bulunan Oğuzeli; doğuda Nizip, batıda Elbeyli (Kilis), kuzeyde Şahinbey ve Şehitkamil, güneydoğuda Karkamış ilçeleriyle komşu, güneyinde ise Suriye sınırına sahiptir. 526 km² yüzölçümüne sahip ilçe, genel olarak düz bir arazi yapısına sahiptir. Tilbaşar, Tüm ve Barak ovaları ilçenin en önemli tarım alanlarını oluştururken, bu alanlar Kayacık Barajı ile sulanmaktadır.
Başlıca tarım ürünleri arasında buğday, arpa, mercimek, nohut, üzüm, soğan ve sarımsak yer alırken; incir, nar, pamuk, mısır, zeytin ve Antep fıstığı da önemli ürünler arasındadır. Türkiye’nin dolmalık biber ve patlıcan kurutmalık ihtiyacının büyük bölümü Oğuzeli’nden karşılanmaktadır. Hayvancılıkta ise büyükbaş besi çiftlikleri öne çıkmaktadır.
Sanayi açısından ilçede, 1993 yılında kurulan Körkün Sanayi Sitesi ile Çaybaşı Mahallesi’nde yer alan Besi Organize Sanayi Bölgesi, Gaziantep hayvancılığına ve istihdama katkı sağlamaktadır. Ayrıca Gaziantep Uluslararası Havalimanı da ilçe sınırları içinde yer almakta ve 1976 yılından bu yana hizmet vermektedir.
Kültür, edebiyat ve inanç izleri
Oğuzeli, kültürel hafızasıyla da dikkat çeker. Karacaoğlan, 17. yüzyılda ilçeye bağlı köylerde uzun süre bulunmuş, şiirlerinde Tilbaşar ve çevresini işlemiştir. Türk halk kültürünün simge isimlerinden Ezo Gelin ise ilçeye bağlı Dokuzyol (Uruş) Köyünde doğup büyümüştür.
İlçede Tilbaşar Kalesi kalıntılarının yanı sıra Hamzababa, Gaffurbaba, Şıh Bilecan Türbeleri, Selçuklu döneminden kalan Orta Cami minaresi ve Gaziantep’ten Halep’e su taşıyan tarihi Halep Arığı (Kuveyk Su Yolları), Oğuzeli’nin tarih ve inanç turizmi açısından öne çıkan yapıları arasında yer almaktadır.
Tarihi derinliği, tarımsal gücü, sanayi yatırımları ve kültürel mirasıyla Oğuzeli, Gaziantep’in sessiz ama stratejik ilçelerinden biri olmayı sürdürüyor.
