Sebze ve meyve fiyatlarının üreticiden tüketiciye uzanan süreçte büyük farklılıklar göstermesi, yeni Hal Kanunu hazırlıklarıyla yeniden gündeme geldi. Gaziantep Yaş Sebze Meyve Komisyoncular Derneği Başkanı Hayri Sucu, halde düşen fiyatların zincir marketlerin etiketlerine aynı oranda yansımadığını belirterek mevcut ticaret sisteminin yeniden düzenlenmesi gerektiğini söyledi. Hal esnafının ağır denetim ve kurallarla karşı karşıya kaldığını ifade eden Sucu, hal dışında faaliyet gösteren binlerce bildirimcinin haksız rekabete neden olduğunu savundu.
Yeni Düzenlemede Neler Değişecek?
Ticaret, Tarım, Hazine ve Çalışma bakanlıklarının ortak çalışmasıyla hazırlanan yeni Hal Kanunu taslağının TBMM'ye gönderildiği belirtildi. Düzenlemenin önümüzdeki günlerde AK Parti Grup Başkanı Abdullah Güler tarafından kanun teklifi olarak Meclis'e sunulması bekleniyor. Hazırlanan taslakla tarımsal üretimde aracıların azaltılması, kayıt dışı ticaretin önlenmesi, yerli üretimin desteklenmesi ve vergi kayıplarının azaltılması hedefleniyor. Üreticilerin kooperatifler aracılığıyla ürünlerini doğrudan tüketiciye ulaştırmasının teşvik edilmesi, Türkiye genelinde 8 bin 933 olan tarımsal kooperatif sayısının kısa vadede iki katına çıkarılması planlanıyor. Zincir marketlerde yerli sebze ve meyvelere daha fazla raf alanı ayrılması, yerli ürün satışını artıran işletmelere vergi teşviki sağlanması ve ithal ürünlere yönelik kota uygulanması da taslakta yer alması beklenen düzenlemeler arasında bulunuyor.
Taslağın Son Hali Henüz Bilinmiyor
Yasa değişikliği konusunda sektör temsilcilerinin de çalışma yürüttüğünü belirten Sucu, bakanlıkta gerçekleştirilen toplantının ardından sürecin netleşmesini beklediklerini söyledi. Sucu, “Dört bakanlığın ortak çalışmasıyla hazırlanan yeni Hal Kanunu taslağının içeriğini henüz tam olarak bilmiyoruz. Çünkü hem bakanlık hem de biz kendi taslaklarımızı hazırladık. Dün de bakanlıkta bu konuyla ilgili ortak bir toplantı gerçekleştirildi. Taslağın Meclis’e gönderildiği belirtiliyor. Önümüzdeki birkaç gün içerisinde sürecin nasıl şekilleneceğini daha net göreceğiz. Şu anda biz de düzenlemenin bütün ayrıntılarına hâkim değiliz. Ancak mevcut Hal Yasası’nın kesinlikle değişmesi gerekiyor.” diye konuştu.
Mevcut sebze ve meyve hallerinin yeni ticaret sisteminde de yer almasını istediklerini vurgulayan Sucu, “Yeni Hal Kanunu taslağı için hallerin ticaret sistemi içerisindeki yerinin korunmasını da talep ettik. Ancak taslağın son hâlini henüz görmediğimiz için düzenlemelerin nasıl uygulanacağını şu aşamada net olarak söyleyemiyoruz.” dedi.
Hal İçinde 128, Dışarıda 2 Bin 500 Bildirimci
Sektördeki rekabet koşullarına ilişkin dikkat çekici rakamlar paylaşan Sucu, hal içerisinde faaliyet gösteren bildirimci sayısıyla dışarıdaki işletmeler arasında büyük fark bulunduğunu dile getirdi. Sucu, “Yeni Hal Kanunu’ndan en büyük beklentimiz, sektördeki haksız rekabetin ortadan kaldırılması ve fiyatların daha sağlıklı bir şekilde belirlenmesidir. Bugün sektörde yaşanan sorunların en önemli nedenlerinden biri, hal dışında faaliyet gösteren bildirimcilerdir. Şu anda halin içerisinde 128 bildirimci bulunurken, dışarıda yaklaşık 2 bin 500 bildirimci faaliyet gösteriyor. Bu durum ciddi bir haksız rekabete yol açıyor. Bizim tespitlerimize göre, hal dışındaki bu faaliyetler nedeniyle ürünler çok yüksek fiyatlarla satılabiliyor. Bakanlık da bu sorunları tespit etmiş durumda ve bizden konuyla ilgili bilgi alıyor.” ifadelerini kullandı.
Fiyat Farkının Bedelini Kim Ödüyor?
Mevcut sistemin yalnızca hal esnafını değil, üretici ve tüketiciyi de olumsuz etkilediğini ifade eden Sucu, “Mevcut sistemden en fazla zarar görenlerin başında üretici ve tüketici geliyor. Biz hal esnafı olarak da ciddi sıkıntılar yaşıyoruz. Ancak en fazla zarar gören üretici ve tüketici oluyor.” dedi.
Zincir Marketlere Sıkı Denetim Talebi
Sebze ve meyvenin halden çıkış fiyatıyla marketteki satış fiyatı arasında ciddi farklar oluştuğunu belirten Sucu, yeni düzenlemenin bütün tarafların haklarını gözetmesi gerektiğini söyledi. Sucu, “Özellikle zincir marketlerdeki fiyatların kontrolsüz olduğunu düşünüyoruz. Haldeki fiyatlarla zincir marketlerdeki satış fiyatları arasında çok büyük farklar olabiliyor. Ürünlerin halden çıkış fiyatı ile tüketiciye ulaştığı fiyat arasında ciddi farklılıklar yaşanıyor. Bu nedenle yeni düzenlemenin hem üreticiyi hem tüketiciyi hem de hal esnafını koruyacak şekilde hazırlanması gerekiyor. Zincir marketlerdeki fahiş fiyatlara yönelik denetimler yapılması ve cezai işlemler uygulanması bizi memnun etti. Bu konuda çalışmalar yürütülmesini olumlu karşılıyoruz. Yeni kanunun içeriğinin nasıl şekilleneceğini henüz bilmiyoruz ancak sektörün sorunlarına çözüm getirmesini bekliyoruz.” ifadelerine yer verdi.
“Burası Bizim İçin Kapalı Cezaevi Gibi”
Hal esnafının tabi olduğu kurallar ile hal dışındaki ticari faaliyetler arasında eşitsizlik bulunduğunu savunan Sucu, çalışma koşullarını dikkat çekici sözlerle anlattı. Sucu, “Sebze ve meyve halinin sorunları gerçekten çok büyük. Biz burada adeta hapis hayatı yaşıyoruz. Burası bizim için kapalı cezaevi gibi. Çünkü hal esnafı olarak belirli kurallar ve denetimler çerçevesinde faaliyet gösterirken, dışarıda ürünler çok daha serbest bir şekilde alınıp satılabiliyor. Bu durum hem hal esnafını zor durumda bırakıyor hem de sektörde haksız rekabete neden oluyor.” şeklinde konuştu.
Fiyat Artışının Sorumlusu Hal Esnafı mı?
Pazardaki ve marketlerdeki yüksek fiyatların sorumlusunun sürekli hal esnafı olarak gösterilmesine tepki gösteren Sucu, ürün fiyatlarının halde arz ve talep koşullarına göre değiştiğini ancak aynı durumun zincir marketlerde görülmediğini savundu. Sucu, “Üstelik sebze ve meyve fiyatlarındaki artışın sorumlusu olarak sürekli hal esnafı gösteriliyor. Sanki fiyatları biz yükseltiyormuşuz gibi bir algı oluşturuluyor. Oysa gerçek durum böyle değil. Zincir marketlerde ürünler, haldeki fiyatların çok üzerinde satılabiliyor. Biz burada arz ve talep dengesine göre fiyatların nasıl değiştiğini doğrudan görüyoruz. Ancak zincir marketlerde fiyatlandırma aynı şekilde işlemiyor.” ifadelerini kullandı.
Halde Ucuzlayan Ürün Rafta Neden Pahalı?
Zincir marketlerin depolama imkânları sayesinde ürünlerini daha uzun süre muhafaza edebildiğine işaret eden Sucu, hal fiyatlarındaki düşüşün tüketiciye yeterince yansımadığını ileri sürdü. Sucu, “Örneğin, halde sebze ve meyve fiyatları ne kadar düşerse düşsün, bu düşüş marketlerdeki etiketlere aynı şekilde yansımıyor. Zincir marketlerin soğuk hava depoları var. Ürünleri muhafaza edebiliyorlar ve halde fiyatlar düşse bile satışlarını aynı yüksek fiyatlar üzerinden sürdürebiliyorlar. Bizim en büyük sıkıntılarımızdan biri de bu. Hal esnafı olarak fiyatların yükselmesinden sorumlu tutuluyoruz ancak tüketicinin ödediği yüksek fiyatların tek sorumlusu biz değiliz. Bu nedenle hal dışındaki ticaretin ve zincir marketlerdeki fiyatlandır
