Özellikle bağırsak kanserindeki yükseliş bilim insanlarının dikkatini çekerken, uzmanlar yaşam tarzı, obezite, beslenme alışkanlıkları ve erken tanı olanaklarının etkisini araştırıyor. Ancak artışın tüm nedenleri henüz kesin olarak ortaya konulmuş değil.
Bazı kanser türlerinde genç yaş gruplarındaki vaka oranlarının son 20 yılda iki katına çıkması, araştırmaları hızlandırdı. Bununla birlikte teşhis edilen vaka sayısındaki artışın
tamamının hastalığın daha sık görülmesinden kaynaklanmadığına dikkat çekiliyor. Gelişen tanı yöntemleri ve farkındalığın artması da daha fazla vakanın tespit edilmesini sağlayabiliyor.
İngiltere'de bağırsak kanseri verileri bu değişimi ortaya koyuyor. 2001 yılında 50 yaşın altındaki her 26 bin kişiden birine bağırsak kanseri teşhisi konulurken, 2023'te bu oran her 12 bin kişiden bire yükseldi. Veriler, İngiltere, ABD ve Hollanda'daki kanser kayıtlarını
inceleyen Dünya Kanser Araştırma Fonu'nun (WCRF) değerlendirmelerine dayanıyor.
Londra'daki Kanser Araştırmaları Enstitüsü'nde klinik epidemiyoloji profesörü Amy Berrington de Gonzalez, gençlerde kanserin hâlâ nadir görüldüğünü vurguluyor. Uzman,
vaka oranlarındaki artışın dikkatle incelenmesi gerektiğini belirtirken, bu yükselişin tek
başına kanserin gençler arasında yaygın bir hastalık haline geldiği anlamına gelmediğine işaret ediyor.
Latin Amerika'da gençlerde kanser vakaları artıyor
2025 yılında yayımlanan ve 50 ülke ile bölgenin 2017'ye kadar uzanan verilerini inceleyen bir araştırmada, 27 bölgede gençler arasındaki bağırsak kanseri vakalarının arttığı belirlendi.
Latin Amerika'da Şili, Arjantin, Ekvador, Kosta Rika ve Porto Riko'da da artış kaydedildi. Şili'de yıllık yaklaşık yüzde 4'lük yükseliş, araştırmada belirlenen en yüksek oranlardan biri oldu.
Imperial College London'da kanser epidemiyolojisi profesörü Marc Gunter, beslenme alışkanlıklarının değişmesi ve hareketsiz yaşam tarzının yaygınlaşmasının bu eğilimde rol oynayabileceğini değerlendiriyor. Uzmanlar, özellikle obezite oranlarının yükseldiği ülkelerde daha kapsamlı kanser kayıtlarına ve araştırmalara ihtiyaç duyulduğunu belirtiyor.
Gençlerde artan altı kanser türü
42 ülkeden elde edilen verilerin değerlendirildiği ve 2025'te yayımlanan başka bir araştırmada, 2003-2017 dönemindeki kanser vakaları 20-49 yaş ve 50 yaş üzeri gruplar arasında karşılaştırıldı.
Araştırmada birçok ülkede gençlerde görülme sıklığı artan altı kanser türü belirlendi:
-
Tiroit kanseri
-
Meme kanseri
-
Bağırsak kanseri
-
Böbrek kanseri
-
Rahim kanseri
-
Kan kanseri
Bağırsak kanseri dışındaki bu türlerde, 50 yaş üzerindeki kişilerde de artış görüldü. Bağırsak kanserinde ise bazı ülkelerde gençlerdeki vaka artışının yaşlı gruplardakinden daha yüksek olması dikkat çekti.
Uzmanlara göre bu veriler değerlendirilirken yalnızca genç yaş grubuna odaklanmak yeterli değil. Farklı yaş gruplarındaki değişimlerin birlikte incelenmesi, artışın nedenlerini anlamak açısından önem taşıyor.
Erken tanı, vaka sayılarındaki artışı açıklayabilir mi?
Kanser vakalarındaki yükselişin nedenlerinden biri daha fazla kişinin erken teşhis edilmesi olabilir. ABD'de 15-39 yaş grubundaki pankreas kanseri vakalarını inceleyen bir araştırmada, artışın büyük bölümünün erken evrede teşhis edilen tümörlerden kaynaklandığı bildirildi. Aynı araştırmada ölüm oranlarında değişiklik görülmedi.
Bu bulgular, bazı kanser türlerinde tanı olanaklarının gelişmesinin vaka sayılarını etkileyebileceğini gösteriyor. Ancak bütün kanser türleri için aynı açıklama geçerli değil.
Özellikle bağırsak kanserinde ABD'de yapılan bazı araştırmalar, ileri evre vakaların da arttığına işaret ediyor. Bu durum, yalnızca teşhis yöntemlerindeki gelişmelerin değil, hastalığın görülme sıklığındaki gerçek değişimlerin de araştırılması gerektiğini ortaya koyuyor.
Obezite ve beslenme alışkanlıkları etkili olabilir
Dünya Sağlık Örgütüne bağlı Uluslararası Kanser Araştırmaları Ajansı, obezitenin en az 13 kanser türü için kanıtlanmış bir risk etkeni olduğunu belirtiyor.
2021 yılında yapılan bir değerlendirmede, fazla kilolu gençlerde 50 yaşından önce bağırsak kanserine yakalanma olasılığının iki katına çıkabildiği bildirildi. Obezitenin özellikle genç yaş gruplarında yaygınlaşması da araştırmacıların üzerinde durduğu konular arasında bulunuyor.
Beslenme alışkanlıkları da kanser riskiyle ilişkilendiriliyor. İşlenmiş et ürünleri ve alkol bilinen risk etkenleri arasında yer alırken, sebze, tam tahıl ve baklagiller gibi lif bakımından zengin gıdalar bağırsak sağlığı açısından önem taşıyor.
Bununla birlikte yüksek oranda işlenmiş gıdaların ve mikroplastiklerin kanser üzerindeki etkilerine ilişkin bazı konularda bilimsel belirsizlikler sürüyor. Uzmanlar, yeterli kanıt bulunmadan kesin sonuçlara varılmaması gerektiğini vurguluyor.
Kanser riski nasıl azaltılabilir?
Uzmanlara göre kanser riskini azaltmaya yönelik adımlar yalnızca bireysel tercihlerle sınırlı değil. Sağlıklı beslenmeye erişim, hareketli yaşamı destekleyen çevreler ve etkili sağlık politikaları da önem taşıyor.
Fiziksel aktiviteyi artırmak, sağlıklı kiloyu korumak, meyve ve sebze tüketimini artırmak ve işlenmiş et tüketimini azaltmak, riskin düşürülmesine katkı sağlayabilecek önlemler arasında yer alıyor.
Öte yandan uzmanlar, gençlerde bazı kanser türlerinin artmasına rağmen bu yaş grubunda kanserin genel olarak hâlâ görece nadir görüldüğünü hatırlatıyor. Artışın nedenlerinin netleşmesi için daha kapsamlı araştırmalara ve güvenilir kanser kayıtlarına ihtiyaç duyuluyor.
