Yapay zekâ uygulamalarının sağlık alanındaki kullanımı giderek yaygınlaşıyor. Tahlil ve görüntüleme sonuçlarını anlamlandırmak, hastalık belirtileri hakkında bilgi almak veya tedavi seçeneklerini araştırmak isteyen birçok kişi yapay zekâ sistemlerine başvuruyor. Ancak uzmanlar, ekrandan alınan yanıtların doktor muayenesinin ve klinik değerlendirmenin yerine geçemeyeceği konusunda uyarıyor.
Memorial Kayseri Hastanesi Ortopedi ve Travmatoloji Bölümü’nden Prof. Dr. Fatih Karaaslan, yapay zekânın tıbbi bilgileri sadeleştirme ve hastayı doktor görüşmesine hazırlama konusunda yardımcı olabileceğini ancak teşhis ve tedavi kararının sağlık profesyonelleri tarafından verilmesi gerektiğini belirtti.
Hastalar Kendi Teşhisini Koyabiliyor
Yapay zekâ kullanımında ortaya çıkan önemli sorunlardan biri, sistem tarafından verilen yanıtların kesin tanı gibi algılanması. Özellikle ortopedi polikliniklerine başvuran bazı hastaların, yapay zekâdan elde ettikleri bilgiler doğrultusunda kendilerine teşhis koyarak doktora gittikleri belirtiliyor.
Bazı hastaların, "Yapay zekâya sordum, menisküsüm yırtıkmış; ameliyat gerekebilirmiş" şeklinde ifadelerle sağlık kuruluşlarına başvurduğunu aktaran Karaaslan, bu noktada teşhisi aslında yapay zekânın değil, elde ettiği bilgiyi kesin sonuç olarak değerlendiren hastanın koyduğuna dikkat çekti.
Yapay zekâ uygulamalarının bilgileri yazılı veya sesli şekilde oldukça net bir dille aktarması, kullanıcıda verilen cevabın kesin ve güvenilir bir tıbbi değerlendirme olduğu algısını oluşturabiliyor. Bu nedenle sağlıkla ilgili yanıtların hekim değerlendirmesinin yerine konulmaması gerekiyor.
MR’da Görülmesi Ameliyat Anlamına Gelmiyor
Yapay zekâ, MR raporlarında yer alan karmaşık tıbbi ifadelerin daha anlaşılır hale getirilmesinde yardımcı olabiliyor. Ancak görüntüleme sonucunda ortaya çıkan bir bulgunun tek başına değerlendirilmesi, doğru tedavi yönteminin belirlenmesi için yeterli olmuyor.
MR görüntüsünde menisküs yırtığının görülmesi, hastanın mutlaka ameliyat edilmesi gerektiği anlamına gelmiyor. Tedavi planlanırken hastanın yaşı, travmanın nasıl gerçekleştiği, dizde kilitlenme bulunup bulunmadığı, kıkırdakların durumu ve rahatsızlığın günlük yaşam üzerindeki etkisi birlikte değerlendiriliyor.
Aynı şekilde ön çapraz bağ yırtığı bulunan her hastaya aynı tedavi uygulanmadığı gibi, dizinde kireçlenme tespit edilen her hasta da diz protezi adayı olarak değerlendirilmiyor.
Yapay Zekânın Göremediği Ayrıntılar Var
Tıbbi değerlendirmede yalnızca tetkik sonuçları değil, fizik muayenede elde edilen bulgular da önem taşıyor. Yapay zekâ hastanın nasıl yürüdüğünü göremiyor, dizdeki şişliği değerlendiremiyor, kas gücünü ölçemiyor veya muayene sırasında ortaya çıkan kilitlenmeyi tespit edemiyor.
Hastanın kullandığı ilaçlar, daha önce geçirdiği ameliyatlar veya yeni ortaya çıkan uyuşma gibi önemli bilgiler de kullanıcı tarafından sisteme aktarılmadığı sürece değerlendirmeye dahil edilemiyor.
Bu nedenle tıbbi bilgi sorularına doğru cevap verebilmek ile bir hastanın tüm klinik durumunu değerlendirerek teşhis ve tedavi planı oluşturmak aynı anlamı taşımıyor.
Her Hastanın Tedavisi Farklı
Robotik diz protezi gibi tedavi seçeneklerinin uygunluğu da yalnızca görüntüleme sonuçlarına göre belirlenmiyor. Hastanın fizik muayene bulguları, yaşı, genel sağlık durumu, daha önce uygulanan tedaviler ve bu tedavilere verdiği yanıt birlikte değerlendiriliyor.
Yapay zekâ, bu süreçte hekimlere destek sağlayabilecek teknolojiler arasında yer alsa da özellikle kapsamlı tıbbi değerlendirme gerektiren vakalarda bağımsız olarak verilen yanıtlar yetersiz veya hatalı olabiliyor.
Bunun yanında yapay zekânın bazı hastalıkların erken tespitine yönelik analizlerde sağlık profesyonellerine yardımcı olabileceğini ortaya koyan çalışmalar da bulunuyor.
Robot Uyguluyor, Kararı Doktor Veriyor
Ortopedide robotik diz ve kalça cerrahisi başta olmak üzere ileri teknolojilerden yararlanılıyor. Ancak ameliyatlarda kullanılan robotik sistemler hangi hastanın ameliyat edileceğine karar vermiyor. Sistem, cerrah tarafından oluşturulan planın yüksek hassasiyetle uygulanmasına yardımcı oluyor.
Yapay zekâda da benzer bir süreç söz konusu. Sistemler çok sayıda veriyi analiz ederek bilgi sunabiliyor ancak bu bilgilerin hastanın kişisel özellikleri ve klinik durumuyla birleştirilerek tıbbi karara dönüştürülmesi hekim tarafından gerçekleştiriliyor.
Teşhis İçin Değil Hazırlık İçin Kullanılabilir
Yapay zekânın sağlık alanında tamamen kullanılmaması yerine hangi amaçla kullanıldığının önemli olduğuna dikkat çekiliyor. Hastalar sistemlerden doğrudan teşhis koymasını istemek yerine olası nedenleri açıklamasını, değerlendirme için eksik bilgileri sıralamasını veya hangi belirtilerde acil sağlık kuruluşuna başvurulması gerektiği konusunda genel bilgi vermesini isteyebilir.
Doktor randevusu öncesinde sorulabilecek soruların hazırlanması ve tıbbi ifadelerin daha anlaşılır hale getirilmesi de yapay zekânın yardımcı araç olarak kullanılabileceği alanlar arasında gösteriliyor.
Özel Sağlık Bilgilerine Dikkat
Yapay zekâ kullanımında kişisel verilerin korunması da önem taşıyor. Gizlilik koşulları ve kullanıcı verilerinin nasıl işlendiği bilinmeyen sistemlere kimlik bilgileri ile özel sağlık belgelerinin gelişigüzel yüklenmemesi gerekiyor.
Yapay zekâdan alınan bir yanıt nedeniyle kullanılan ilaçların doktor önerisi olmadan bırakılması veya değiştirilmesi de ciddi sorunlara yol açabilir.
