Ameliyat sırasında bilincin kapanması ile ağrının kontrol altına alınması aynı süreç gibi görünse de anestezi uzmanları bu iki etkiyi sağlamak için genellikle farklı ilaçlar kullanıyor. Bu durum, tek bir anestezik maddenin denekleri uyanık bırakacak kadar düşük bir dozda ağrıyı da kontrol edip edemeyeceği sorusunu gündeme getirdi. Araştırmacılar tarafından geliştirilen "nidradin" adlı bileşik, fareler üzerinde yapılan deneylerde bu ihtimale yönelik dikkat çekici sonuçlar ortaya koydu.
Yüksek dozlarda genel anestezi etkisi yaratan nidradin, daha düşük dozda uygulandığında hayvanların uyanık ve koordineli kalmasını sağlarken ağrılı ısı uyaranına verdikleri tepkiyi belirgin biçimde azalttı. Kaliforniya Üniversitesi San Francisco’dan (UCSF) araştırmacı Matthew McCarroll, ScienceAlert’e yaptığı açıklamada, "En heyecan verici olan şey, ağrı kesici etkinin tamamen beklenmedik olmasıydı" dedi.
12 Bin Kimyasal Bileşik Zebra Balığı Larvalarında Tarandı
Yeni genel anestezikler keşfetmek amacıyla yola çıkan UCSF ve Kaliforniya Üniversitesi San Diego’dan araştırmacılar, binlerce kimyasal maddenin memelilerde doğrudan test edilmesinin yavaş ve maliyetli olması nedeniyle çalışmalarına küçük zebra balığı larvalarıyla başladı. 96 küçük kuyucuk içeren laboratuvar plakalarına sığabilen larvaların bulunduğu suya kimyasallar eklenerek hayvanların hareketleri otomatik sistemlerle kaydedildi.
Belirli test koşullarında propofol ve etomidat gibi yerleşik anesteziklerin larvalarda hafif dokunuşlara daha güçlü tepki oluşturduğu örüntüyü arayan ekip, taradığı 12 bin bileşikten 69’unun bu kriterle eşleştiğini saptadı. Yetişkin balıklarda yapılan takip deneyleriyle seçenekleri daraltan araştırmacılar, ilgili molekülleri inceleyerek 28 kimyasal varyant sentezledi ve bu varyantlardan biri nidradin oldu.
Kızılötesi Lazer Testinde Ağrı Tepkisi Yüzde 90’dan Yüzde 40’a Düştü
Bileşiğin memeliler üzerindeki etkilerini inceleyen araştırmacılar, nidradinin farelerin beyinlerine ulaştığını ve sırtüstü yatırılan hayvanların kendilerini dik konuma getirmesini sağlayan doğrulma refleksini geçici olarak bozduğunu belirledi. Pati sıkıştırma testinde ise nidradinin, bu refleksi bozmak için gereken seviyeye yakın bir dozda farelerin patilerini güçlü bir sıkıştırmadan geri çekmesini engellediği görüldü. Etomidat ise test edilen karşılaştırma dozunda geri çekmeyi önlemedi.
Ekip daha sonra düşük doz uygulanan farelerin dönen bir çubuk üzerinde dengede kalabildiğini doğrulayarak hayvanların koordinasyonunu koruduğunu tespit etti. Ardından kızılötesi lazerle kısa ve ağrılı bir ısı uyaranı verildi. Her farenin beş denemeye tabi tutulduğu testte, ağrıyla ilişkili tepki üreten denemelerin medyan oranı kontrol grubunda yüzde 90 iken nidradin grubunda yüzde 40 olarak ölçüldü. Ayrı bir karşılaştırmada etomidat ile istatistiksel olarak anlamlı bir azalma bulunmazken, zebra balığı larvalarının da sakinleştirici ve anestezi seviyelerinin altındaki konsantrasyonlarda zararlı uyaranlara daha az tepki verdiği kaydedildi.
Opioid Reseptörlerine Bağlanmıyor, Stres Hormonunu Baskılamıyor
Hücre deneylerinde nidradinin, sinir hücresi aktivitesini azaltan GABA adlı kimyasal habercinin etkisini GABA-A reseptörü aracılığıyla artırdığı görüldü. Kriyoelektron mikroskobu yöntemiyle yapılan incelemede bileşiğin bağlanma bölgesinin propofol ve etomidat ile örtüştüğü, ancak nidradinin protein cebinin daha derinlerine uzanarak diğer iki ilacın ulaşamadığı amino asitlerle temas kurduğu belirlendi.
"Ağrı kesici etkiden sorumlu mekanizmayı henüz bilmiyoruz" diyen McCarroll, bu farklı yerleşimin bir ipucu sunabileceğini ancak bağlantının henüz kanıtlanmadığını ifade etti. Ekip ayrıca nidradinin, morfin gibi ağrı kesicilerin etki ettiği test edilen opioid reseptörlerine bağlanmadığını tespit etti. Bunun yanı sıra etomidat stres hormonu kortizolün üretimini baskılayabilirken, nidradinin vücut dışındaki insan böbrek üstü bezi dokusuyla yapılan deneyler de dahil olmak üzere testlerde kortizolü baskılamadığı ortaya kondu.
İnsan Deneyleri Öncesi Kapsamlı Çalışmalar Gerekiyor
Hem ağrıyı dindiren hem de anestezi sağlayan bir ilacın acil bakım dahil daha hafif anestezi gerektiren işlemlerde faydalı olabileceği değerlendiriliyor. Ancak düşük dozlu fare ağrı deneyinin grup başına yalnızca dört hayvanı içerdiği, azalan savunma tepkilerinin hayvanın tam olarak ne deneyimlediğini kesin biçimde ortaya koymadığı ve bulguların hastalarda güvenlik veya etkinliği henüz kanıtlamadığı vurgulandı.
Nidradinin erken aşama bir araştırma bileşiği olduğunu belirten McCarroll, "İnsan deneyleri düşünülmeden önce kapsamlı klinik öncesi çalışmalara ihtiyaç duyulacak" dedi. Bu çalışmaların vücudun bileşiği nasıl işlediğini, kalp ve solunum üzerindeki etkilerini ve etkili doz ile zararlı doz arasındaki farkı incelemeyi kapsadığı aktarıldı. Öte yandan araştırma ekibinin umut verici anestezik özelliklere sahip başka moleküller de belirlediği ve çalışmaların Nature Communications dergisinde yayımlandığı bildirildi.





