Milliyet’ten Cem Kılıçoğlu’nun yazısına göre, Çalışma gücünü hastalık, ameliyat veya kalıcı sağlık sorunları nedeniyle kaybedenlerin en çok merak ettiği konuların başında erken emeklilik geliyor. Sosyal güvenlik mevzuatında bu durumdaki kişiler için iki ayrı yol bulunuyor. Bunlardan biri malulen emeklilik, diğeri ise engelli hakkıyla emeklilik olarak uygulanıyor.
Her iki emeklilik türünde de sağlık durumu, sigortalılık süresi ve prim gün sayısı belirleyici olurken, aralarında önemli farklılıklar bulunuyor.
Malulen Emeklilikte Yüzde 60 Şartı
Malulen emekli olabilmek için sigortalının çalışma gücünü en az yüzde 60 oranında kaybettiğinin sağlık kurulu raporuyla tespit edilmesi gerekiyor.
Bu raporun geçerli sayılabilmesi için kişinin doğrudan hastaneye başvurması yeterli olmuyor. Öncelikle ikamet edilen il veya ilçedeki Sosyal Güvenlik Kurumu merkezine müracaat edilmesi, ardından SGK tarafından yetkili hastaneye sevk yapılması gerekiyor.
Sağlık kurulu raporu alınmış olması ise tek başına malullük aylığı bağlanması için yeterli kabul edilmiyor.
Prim Gününü Tamamlamayan Aylık Alamıyor
Malullük aylığından yararlanabilmek için en az 1.800 gün prim ödenmiş olması gerekiyor. Başvuru tarihinde prim gün sayısı eksik olan ancak askerlik, doğum veya diğer borçlanma haklarıyla 1.800 güne ulaşabilecek kişiler de gerekli ödemeyi yaparak başvuruda bulunabiliyor.
Çalışma gücünde yüzde 60 kayıp tespit edilen bir kişi malul kabul edilse bile prim şartını yerine getirmediğinde malullük aylığı alamıyor.
Bu nedenle malul sayılmak ile malullük aylığına hak kazanmak aynı anlama gelmiyor.
Her Engelli Malul Sayılmıyor
Çalışma gücünü en az yüzde 60 kaybeden kişilerin engellilik oranının da en az yüzde 40 olması bekleniyor. Bu nedenle her malul aynı zamanda engelli kabul edilirken, her engelli malul sayılmıyor.
Yüzde 40 oranında engeli bulunan bir kişinin çalışma gücü kaybı yüzde 60’ın altında kalabileceği için malulen emeklilik hakkı doğmayabiliyor.
Sürekli Bakıma Muhtaç Olanlarda 10 Yıl Aranmıyor
Malullük aylığı için genel olarak en az 10 yıllık sigortalılık süresi ve 1.800 gün prim şartı bulunuyor.
Ancak sağlık kurulu raporunda kişinin “başka birisinin sürekli bakımına muhtaç” olduğu belirtilmişse 10 yıllık sigortalılık süresi şartı uygulanmıyor. Bu durumda yalnızca 1.800 prim gününün tamamlanması yeterli oluyor.
Raporda sürekli bakım ihtiyacına ilişkin bir ifade yer almıyorsa hem 10 yıllık sigortalılık süresinin hem de 1.800 prim gününün tamamlanması gerekiyor.
Sigorta Giriş Tarihi Büyük Önem Taşıyor
İlk kez 1 Temmuz 2016 tarihinde sigortalı olan bir kişinin, 1 Temmuz 2026 itibarıyla 1.800 gün prim ödemesi ve çalışma gücünü en az yüzde 60 oranında kaybetmesi halinde malullük aylığına hak kazanması mümkün oluyor.
Bu durum, çalışanların sigorta girişlerinin zamanında yapılmasının önemini de ortaya koyuyor. Çalıştığı halde sigorta bildirimi yapılmayan kişiler, sağlık sorunu yaşadıklarında gerekli sigortalılık süresini tamamlayamadıkları için malullük aylığından yararlanamayabiliyor.
Malulen Emekli Olamayanlara İkinci Yol
Malulen emeklilik şartlarını karşılayamayan kişiler, engelli hakkıyla emeklilik imkanından yararlanabiliyor.
Engelli emekliliğinde gerekli şartlar, kişinin çalışma gücü kayıp oranına ve ilk sigortalı olduğu tarihe göre değişiyor.
İlk kez 1 Ekim 2008 ve sonrasında sigortalı olanlar, SGK sevkiyle yetkili hastanelerden alacakları rapor doğrultusunda emeklilik hakkı elde edebiliyor.
Kayıp Oranına Göre Emeklilik Şartları Değişiyor
Çalışma gücü kaybı yüzde 50 ile yüzde 59 arasında bulunan sigortalılar, 16 yıllık sigortalılık süresi ve en az 3.700 prim gününü tamamladıklarında emekli olabiliyor.
Çalışma gücü kaybı yüzde 40 ile yüzde 49 arasında olanlar için ise 18 yıllık sigortalılık süresi ve en az 4.100 prim günü şartı aranıyor.
İlk kez 1 Ekim 2008 ile 1 Ocak 2015 tarihleri arasında sigortalı olan kişilerde ise kademeli geçiş hükümleri uygulanıyor. İlk sigortalılık tarihi ilerledikçe emeklilik için gereken süre ve prim koşulları da ağırlaşıyor.
