Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ), Ay'ın Güney Kutbu'nda keşif yapması amacıyla geliştirdiği mikro keşif aracı CHERI için çalışmalarını sürdürüyor. Çin Uzay Ajansı ile iş birliği içerisinde yürütülen projede prototip aşaması tamamlanırken test sürecine geçildi. Yapay zekâ destekli ve otonom olarak tasarlanan iki aracın 2030 yılında fırlatılması hedefleniyor. Zorlu Ay koşullarında birlikte çalışacak araçların yüzey haritalaması yapması, kaya örneklerini uzaktan incelemesi ve görev sırasında görüntü kaydetmesi planlanıyor.
CHERI'nin Prototipi Tamamlandı
Antalya'daki NEST Kongre Merkezi'nde düzenlenen 77. Uluslararası Uzay Kongresi'ne (IAC) katılan ODTÜ Rektörü Prof. Dr. Ahmet Yozgatlıgil, üniversitenin uzay teknolojileri alanında yürüttüğü projelere ilişkin açıklamalarda bulundu.
Uluslararası Uzay Federasyonu (IAF) tarafından düzenlenen, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının koordinasyonunda Türkiye Uzay Ajansı (TUA) ile SAHA İstanbul'un eş ev sahipliğinde gerçekleştirilen kongrede konuşan Yozgatlıgil, CHERI projesinin tasarım sürecinin tamamlandığını ve testlerin devam ettiğini bildirdi.
Yozgatlıgil, “CHERI Projesi çok iyi gidiyor, prototip tamamlandı yani tasarım artık son noktaya vardı ve testler gerçekleştiriliyor. Çin Uzay Ajansı ve Çin'deki üniversite ve firmalarla beraber bu çalışmalar devam ediyor. 2030 yılında fırlatmayı planlıyoruz. Tabii ki bizden kaynaklanmayan bazı ertelemeler oluyor ama biz keşif aracımızla, CHERI'mizle bu göreve hazırız. Ay'ın Güney Kutbu'nda en zorlu koşullarda, güneşin çok az olduğu, sıcaklıkların çok düşük olduğu ortamda bizim iki tane CHERI'miz beraberce görev yapacaklar ve bu misyonun aslında selfisini de çekecekler. Ortamda topolojiyle ilgili çalışmalar yapacak, oradaki kaya örneklerini uzaktan algılama metotlarıyla inceleyecek ve keşfettikleri noktalarda bir haritalama faaliyetleri gerçekleştirecek. Gerçekten bu konuda çok heyecanlıyız.” dedi.
Ay'ın Güney Kutbu'nda Görev Yapacak
ODTÜ tarafından geliştirilen CHERI, Ay'ın en zorlu bölgelerinden biri olan Güney Kutbu'nda bilimsel araştırmalar gerçekleştirmek üzere tasarlanıyor.
Güneş ışığının sınırlı olduğu ve sıcaklıkların oldukça düşük seviyelere indiği bölgede iki mikro keşif aracı birlikte çalışacak. Araçlar, yüzeyin özelliklerini inceleyerek haritalama faaliyetleri yürütecek ve kaya örneklerini uzaktan algılama yöntemleriyle değerlendirecek.
Projede yapay zekâ ve otonom hareket kabiliyetinden yararlanılırken görev sürecinin görüntülenmesi de hedefleniyor.
120'den Fazla Öğrenci Çalışıyor
CHERI'nin geliştirilmesinde ODTÜ'lü akademisyenlerle birlikte 120'nin üzerinde öğrenci görev alıyor. Çin Uzay Ajansı, üniversiteler ve teknoloji şirketleriyle ortak yürütülen proje, uluslararası bilimsel iş birlikleri kapsamında ilerliyor.
CHERI'nin prototipi, Yükseköğretim Akademik Yılı Açılış Töreni'nde Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Başkanı Prof. Dr. Erol Özvar tarafından Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'a da takdim edildi.
Yozgatlıgil, projeye ilişkin şu bilgileri paylaştı:
“ODTÜ, işte bu yapay zeka destekli ve otonom, beraber görev yapacak 2 aracı, Çin Uzay Ajansı ile işbirliği içinde geliştiriyor. 120'nin üzerinde öğrencimiz, öğretim üyelerimizle beraber bu proje üzerinden çalışıyor. Avrupa Birliği programı kapsamında Go Space dediğimiz, özellikle uzay alanındaki uyduların, ayda kurulacak istasyonların, yörüngelerdeki istasyonların haberleşmesi noktasındaki protokollerinin geliştirilmesi konusunda da ODTÜ'de çok önemli bir proje yürütülüyor. Bunun gibi birçok uluslararası araştırmayı biz üniversitemizde gerçekleştiriyoruz ama tabii ki en önemli proje ODTÜ'nün Uzay Teknokenti. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığımızın destekleri ve Cumhurbaşkanımızın kararıyla kurulan bu teknokentte uzay alanındaki araştırmalar ve ticarileşme faaliyetleri gerçekleştirilecek. Böylece hem araştırmada hem inovasyonda çok önemli işlere imza atacağız.”
Uzay Teknoparkı Hayata Geçiyor
ODTÜ'nün uzay teknolojilerine yönelik çalışmalarının yalnızca bilimsel araştırmalarla sınırlı kalmadığını belirten Yozgatlıgil, Milli Uzay Programı kapsamında üniversite bünyesinde Uzay Teknopark'ın hayata geçirileceğini açıkladı.
Teknoparkta uzay araştırmalarının yanı sıra geliştirilen teknolojilerin ticarileştirilmesine yönelik faaliyetlerin yürütülmesi hedefleniyor.
Yozgatlıgil, "İnovasyon ve ticarileşme noktasında da Türkiye'nin Milli Uzay Programı kapsamında ilk ve tek uzay teknoparkı ODTÜ Uzay Teknopark da hayata geçiyor." dedi.
Uluslararası İş Birliği Genişliyor
ODTÜ'nün uzay araştırmalarında farklı ülkelerden kurumlarla ortak projeler yürüttüğünü aktaran Yozgatlıgil, Türkiye'nin insanlı uzay programındaki ortaklarından Axiom Space ile yapılan anlaşmaya da değindi.
Anlaşmanın, yer çekimsiz ortam araştırmaları konusunda Avrupa ve ABD'deki üniversitelerle ortak çalışmalar yapılmasına olanak sağlayacağını belirten Yozgatlıgil, "Avrupa ve ABD'nin önde gelen üniversiteleriyle beraber kurdukları yer çekimsiz ortam araştırmaları iş birliğine attığımız imzayla girdik. Bu kapsamda biz, dünyanın önde gelen üniversiteleri ve şirketleriyle uzay alanında önemli bilimsel iş birlikleri gerçekleştireceğiz." değerlendirmesinde bulundu.
Uzay Çalışmalarında Yeni Hedefler
Türkiye'nin ilk astronotu Alper Gezeravcı'nın gerçekleştirdiği 13 bilimsel deneyden birinin ODTÜ'ye ait olduğunu hatırlatan Yozgatlıgil, üniversitenin Ay'a erişim ve milli itki sistemlerine yönelik çalışmalara da katkı sunduğunu ifade etti.
ASELSAN ile yürütülen ASELABS Programı ve Avrupa Birliği destekli araştırmaların devam ettiğini belirten Yozgatlıgil, uzay teknolojilerinde bilimsel üretimin artırılması ve uluslararası ortaklıkların geliştirilmesinin önemine dikkat çekti.
