Tüketici aynı ücreti ödemeye devam ederken, satın aldığı ürünün gramajı, porsiyonu ya da hizmet paketinin kapsamı küçülüyor.
Fiyat artışlarının doğrudan etikete yansıtılması yerine ürün ve hizmetlerin miktarının azaltılması, tüketicinin ödediği gerçek bedelin yükselmesine neden oluyor. Daha önce özellikle market ürünlerindeki gramaj değişiklikleriyle gündeme gelen yöntem; restoran, otel, havayolu, telekomünikasyon, eğitim ve otomotiv sektöründe de farklı şekillerde uygulanıyor.
Fiyat aynı kalıyor, gramaj düşüyor
Gizli zammın en dikkat çekici örneklerinden biri market raflarında görülüyor. Ambalaj ve satış fiyatı aynı bırakılırken ürünün gramajının azaltılması, birim fiyatın fark edilmeden yükselmesine yol açıyor.
Örneğin 100 gramı 50 TL'den satılan bir ürünün miktarı 80 grama düşürüldüğünde tüketici yine 50 TL ödüyor. Ancak bu değişiklikle ürünün kilogram fiyatı 500 TL'den 625 TL'ye yükseliyor. Böylece etikette herhangi bir fiyat değişikliği görülmemesine rağmen tüketicinin ödediği birim fiyat yüzde 25 artmış oluyor.
Porsiyonlar küçülüyor, malzeme azalıyor
Benzer uygulamalar fırın, pastane ve restoranlarda da görülüyor. Türkiye Gazetesi'nin haberine göre poğaça, börek ve lahmacun gibi ürünlerin gramajları azaltılırken, restoranlarda döner, hamburger ve pizza porsiyonları küçültülüyor.
Bazı ürünlerde ise porsiyon büyüklüğünün yanı sıra kullanılan iç malzeme miktarı azaltılıyor. Lahmacundaki kıyma, börekteki peynir ve sandviçteki et miktarının düşürülmesi de tüketicinin aynı ücret karşılığında daha az ürün almasına neden oluyor.
Hizmet sektöründe paketler daralıyor
Gizli zam yalnızca gıda ürünleriyle sınırlı kalmıyor. Otelcilikten havayoluna, telekomünikasyondan özel derslere kadar birçok hizmet alanında fiyat korunurken paketin kapsamı daraltılıyor.
Otellerde daha önce “her şey dahil” paket içerisinde sunulan minibar, plaj kullanımı, transfer veya akşam organizasyonu gibi bazı hizmetler paket dışına çıkarılarak ayrıca ücretlendirilebiliyor.
Havayolu şirketlerinde de kabin bagajı, koltuk seçimi ve ikram gibi daha önce bilet kapsamında sunulan bazı hizmetlerin ayrıca ücretlendirilmesi, yolcunun seyahat için ödediği toplam tutarı artırabiliyor.
Paket süresi ve ders saatleri de kısalıyor
Telekomünikasyon sektöründe ise fatura bedeli aynı tutulurken internet paketlerindeki GB miktarının azaltılması veya paket kullanım süresinin kısaltılması yöntemi öne çıkıyor. Paket geçerlilik süresinin 30 günden 21 güne kadar düşürülmesi halinde tüketicinin yıl içerisinde daha sık paket satın alması gerekiyor.
Benzer bir durum özel derslerde de yaşanıyor. Daha önce 90 dakika olarak verilen bazı derslerin 60 ya da 45 dakikaya indirilmesi, fiyat değişmese bile alınan hizmet süresinin azalmasına yol açıyor.
Otomotivden temizlik ürünlerine kadar yayıldı
Otomotiv sektöründe bazı donanımların standart paketten çıkarılarak ek ücretli opsiyon haline getirilmesi de aynı yöntemin farklı bir örneği olarak gösteriliyor. Yedek lastik, park sensörü ve ekran gibi donanımların ayrıca ücretlendirilmesi, aracın başlangıç fiyatı değişmese bile aynı donanım seviyesine ulaşmanın maliyetini yükseltiyor.
Temizlik ürünlerinde ise etken madde oranının azaltılması veya kullanım ölçüsünün artırılmasıyla ürünün daha kısa sürede tükenmesi gündeme geliyor. Kuaför ve oto yıkama gibi hizmetlerde de daha önce paket içerisinde bulunan bazı işlemlerin ayrılarak ayrıca ücretlendirilmesi tüketicinin toplam maliyetini artırıyor.
Tüketici derneklerinden denetim çağrısı
Tüketici Dernekleri Federasyonu yetkilileri, ürün miktarının ve hizmet kapsamının fiyat değiştirilmeden azaltılmasına tepki göstererek uygulamanın tüketici açısından yanıltıcı olduğunu savundu.
Federasyon yetkilileri konuya ilişkin açıklamasında şu ifadeleri kullandı:
“Son yıllarda etiket fiyatı sabit tutularak gramajların düşürülmesi, porsiyonların küçültülmesi ve hizmet paketlerinin içeriğinin boşaltılması kabul edilemez bir gizli zam yöntemidir. Tüketici Kanunu uyarınca satılan ürün ve hizmetin miktarında, kalitesinde veya içeriğinde yapılan her türlü kısıtlama açıkça 'ayıplı hizmet' ve 'yanıltıcı ticari uygulama' kapsamına girmektedir... İlgili kurumlar derhal harekete geçerek denetimleri sıkılaştırmalı, etiketlerde birim fiyat şeffaflığını zorunlu kılarak caydırıcı yaptırımlar uygulamalıdır.”
Etiket fiyatını değiştirmeden ürünün miktarını azaltmaya dayanan ve “shrinkflation” olarak adlandırılan gizli zam yöntemi, market raflarından hizmet sektörüne kadar birçok alanda kendini göstermeye başladı. Tüketici aynı ücreti ödemeye devam ederken, satın aldığı ürünün gramajı, porsiyonu ya da hizmet paketinin kapsamı küçülüyor.
Fiyat artışlarının doğrudan etikete yansıtılması yerine ürün ve hizmetlerin miktarının azaltılması, tüketicinin ödediği gerçek bedelin yükselmesine neden oluyor. Daha önce özellikle market ürünlerindeki gramaj değişiklikleriyle gündeme gelen yöntem; restoran, otel, havayolu, telekomünikasyon, eğitim ve otomotiv sektöründe de farklı şekillerde uygulanıyor.
Fiyat aynı kalıyor, gramaj düşüyor
Gizli zammın en dikkat çekici örneklerinden biri market raflarında görülüyor. Ambalaj ve satış fiyatı aynı bırakılırken ürünün gramajının azaltılması, birim fiyatın fark edilmeden yükselmesine yol açıyor.
Örneğin 100 gramı 50 TL'den satılan bir ürünün miktarı 80 grama düşürüldüğünde tüketici yine 50 TL ödüyor. Ancak bu değişiklikle ürünün kilogram fiyatı 500 TL'den 625 TL'ye yükseliyor. Böylece etikette herhangi bir fiyat değişikliği görülmemesine rağmen tüketicinin ödediği birim fiyat yüzde 25 artmış oluyor.
Porsiyonlar küçülüyor, malzeme azalıyor
Benzer uygulamalar fırın, pastane ve restoranlarda da görülüyor. Türkiye Gazetesi'nin haberine göre poğaça, börek ve lahmacun gibi ürünlerin gramajları azaltılırken, restoranlarda döner, hamburger ve pizza porsiyonları küçültülüyor.
Bazı ürünlerde ise porsiyon büyüklüğünün yanı sıra kullanılan iç malzeme miktarı azaltılıyor. Lahmacundaki kıyma, börekteki peynir ve sandviçteki et miktarının düşürülmesi de tüketicinin aynı ücret karşılığında daha az ürün almasına neden oluyor.
Hizmet sektöründe paketler daralıyor
Gizli zam yalnızca gıda ürünleriyle sınırlı kalmıyor. Otelcilikten havayoluna, telekomünikasyondan özel derslere kadar birçok hizmet alanında fiyat korunurken paketin kapsamı daraltılıyor.
Otellerde daha önce “her şey dahil” paket içerisinde sunulan minibar, plaj kullanımı, transfer veya akşam organizasyonu gibi bazı hizmetler paket dışına çıkarılarak ayrıca ücretlendirilebiliyor.
Havayolu şirketlerinde de kabin bagajı, koltuk seçimi ve ikram gibi daha önce bilet kapsamında sunulan bazı hizmetlerin ayrıca ücretlendirilmesi, yolcunun seyahat için ödediği toplam tutarı artırabiliyor.
Paket süresi ve ders saatleri de kısalıyor
Telekomünikasyon sektöründe ise fatura bedeli aynı tutulurken internet paketlerindeki GB miktarının azaltılması veya paket kullanım süresinin kısaltılması yöntemi öne çıkıyor. Paket geçerlilik süresinin 30 günden 21 güne kadar düşürülmesi halinde tüketicinin yıl içerisinde daha sık paket satın alması gerekiyor.
Benzer bir durum özel derslerde de yaşanıyor. Daha önce 90 dakika olarak verilen bazı derslerin 60 ya da 45 dakikaya indirilmesi, fiyat değişmese bile alınan hizmet süresinin azalmasına yol açıyor.
Otomotivden temizlik ürünlerine kadar yayıldı
Otomotiv sektöründe bazı donanımların standart paketten çıkarılarak ek ücretli opsiyon haline getirilmesi de aynı yöntemin farklı bir örneği olarak gösteriliyor. Yedek lastik, park sensörü ve ekran gibi donanımların ayrıca ücretlendirilmesi, aracın başlangıç fiyatı değişmese bile aynı donanım seviyesine ulaşmanın maliyetini yükseltiyor.
Temizlik ürünlerinde ise etken madde oranının azaltılması veya kullanım ölçüsünün artırılmasıyla ürünün daha kısa sürede tükenmesi gündeme geliyor. Kuaför ve oto yıkama gibi hizmetlerde de daha önce paket içerisinde bulunan bazı işlemlerin ayrılarak ayrıca ücretlendirilmesi tüketicinin toplam maliyetini artırıyor.
Tüketici derneklerinden denetim çağrısı
Tüketici Dernekleri Federasyonu yetkilileri, ürün miktarının ve hizmet kapsamının fiyat değiştirilmeden azaltılmasına tepki göstererek uygulamanın tüketici açısından yanıltıcı olduğunu savundu.
Federasyon yetkilileri konuya ilişkin açıklamasında şu ifadeleri kullandı:
“Son yıllarda etiket fiyatı sabit tutularak gramajların düşürülmesi, porsiyonların küçültülmesi ve hizmet paketlerinin içeriğinin boşaltılması kabul edilemez bir gizli zam yöntemidir. Tüketici Kanunu uyarınca satılan ürün ve hizmetin miktarında, kalitesinde veya içeriğinde yapılan her türlü kısıtlama açıkça 'ayıplı hizmet' ve 'yanıltıcı ticari uygulama' kapsamına girmektedir... İlgili kurumlar derhal harekete geçerek denetimleri sıkılaştırmalı, etiketlerde birim fiyat şeffaflığını zorunlu kılarak caydırıcı yaptırımlar uygulamalıdır.”
