Türkiye genelinde hayvancılık sektörünün uzun süredir karşı karşıya olduğu çoban sorununa yönelik yeni uygulama Gaziantep’te de hayata geçirildi. Daha önce özellikle Afganistan’dan gelen ve önemli bir bölümü kayıt dışı çalışan yabancı çobanlar, yeni sistemle birlikte sözleşmeli, sigortalı ve kayıtlı olarak istihdam edilebilecek. Yabancı çoban çalıştırılabilmesi için en az 33 bin lira maaş ödenmesi ve 12 aylık sözleşme yapılması gerekiyor.
Gaziantep Damızlık Koyun ve Keçi Yetiştiricileri Birliği Başkanı Osman Türkman, uygulamanın hayvancılık sektöründeki iş gücü açığının giderilmesine katkı sağlayacağını belirterek, “Gaziantep’te şu anda yabancı çobanlar var. Sayıları çok fazla değil. Bununla birlikte hâlâ kaçak olarak çalışanlar da bulunuyor. Yeni sistemle birlikte bundan sonra bu kişilerin daha fazla kayıt altına alınması bekleniyor. İnsanların da resmi yollarla yabancı çoban çalıştırmaya yönelik talepleri giderek artıyor.” dedi.
Gençler Kentlere Göç Ediyor
Hayvancılık sektöründe yaşanan çoban açığının arkasında kırsaldan kente göç ve gençlerin sektörden uzaklaşmasının bulunduğunu belirten Türkman, “Şu anda gençlerimiz köyde kalmak istemiyor ve kırsal giderek boşalıyor. Özellikle gençler hayvancılık ve çobanlık yapmak istemiyor. Genç kızlarımız da çobanlarla evlenmek istemiyor. Bunun yanında sigorta ve geçim sorunları da var. Bir dönem insanlar bu sektörden yeterince gelir elde edemediği için özellikle genç nüfus kırsaldan şehirlere göç etti. Bugün kırsalda yaşayan insanların ortalama yaşı 50-60 bandına kadar yükseldi. Bu nedenle hayvanlara bakacak kişi, yani çoban açığı oluştu. Özellikle batı bölgelerinde bu sorun daha fazla hissediliyor.” diye konuştu.
Kaçak Çoban Dönemi Sona Eriyor
Çoban açığının geçmiş yıllarda özellikle Afgan çobanlarla karşılandığını ancak çalışanların önemli bölümünün kayıt dışı olduğunu ifade eden Türkman, yeni sistemle sürecin yasal zemine taşındığını söyledi. Türkman, “Türkiye’de son 5-10 yıldır özellikle Afgan çobanlar bu açığı kapatıyordu ancak önemli bir kısmı kaçak olarak çalışıyordu. Şimdi ise bu durum yasal bir statüye bağlandı. İçişleri Bakanlığı, Çalışma Bakanlığı ve Tarım Bakanlığı’nın ortak çalışmasıyla yurt dışından resmi yollarla çoban getirilebiliyor. Bu süreç izinli ve akredite firmalar ya da koyun keçi birlikleri aracılığıyla yürütülebiliyor. Talep olması halinde biz de genel merkeze iletiyoruz ve vatandaşların talepleri ilgili yerlere ulaştırılıyor.” ifadelerini kullandı.
Sistem Fiilen Uygulanıyor
Yabancı çobanların resmi yollarla Türkiye’ye getirilmesine yönelik çalışmaların bir hazırlık sürecinin ardından uygulanmaya başladığını aktaran Türkman, “Afgan çobanların resmi yollarla Türkiye’ye getirilmesine yönelik uygulama yaklaşık 3-4 ay önce başladı. Ancak bunun öncesinde yaklaşık bir yıllık bir hazırlık süreci vardı. Son aylarda özellikle Afgan çobanların getirilmesine ilişkin prosedürdeki eksikler tamamlandı. Yaklaşık 5-6 aydır da bu sistem fiilen uygulanıyor ve Afgan çobanlar resmi yollarla Türkiye’ye gelebiliyor.” dedi.
Maaş ve Sigorta Şartı Getirildi
Yeni sistemde yabancı çoban çalıştırmak isteyen işletmeler için belirli şartlar bulunuyor. İşletmenin SGK’ya kayıtlı olması gerekirken, çalışanın sigorta priminin yatırılması ve 12 aylık sözleşme yapılması gerekiyor. Türkman, “Bu sistemle birlikte gelen çobanlar kayıt altına alınıyor ve hem işveren hem de çalışan güvence altına alınıyor. Örneğin çoban talebinde bulunan kişinin SGK işvereni olması gerekiyor. İşletme SGK’ya kaydediliyor ve çoban resmi olarak o işletmede çalışmaya başlıyor. Sigortası yatırılıyor ve 12 aylık sözleşme yapılıyor. En az 33 bin lira maaş ödenmesi gerekiyor ve sigorta primi de bu ücret üzerinden yatırılıyor. Böylece hem çobanı getiren işveren hem de çalışan açısından daha güvenli ve denetlenebilir bir sistem oluşuyor. Gelen çobanlar aynı zamanda Çalışma Bakanlığının denetiminde bulunuyor.” şeklinde konuştu.
Gaziantep’te Talep Artıyor
Gaziantep’te halihazırda yabancı çobanların bulunduğunu ancak sayılarına ilişkin net bir verinin olmadığını kaydeden Türkman, yeni uygulamayla kayıt dışı çalışanların da sisteme dahil edilmesinin beklendiğini ifade etti. Türkman, “Gaziantep’te şu anda yabancı çobanlar var ancak net bir sayı vermek mümkün değil. Sayıları çok fazla değil. Bununla birlikte hâlâ kaçak olarak çalışanlar da bulunuyor. Yeni sistemle birlikte bundan sonra bu kişilerin daha fazla kayıt altına alınması bekleniyor. İnsanların da resmi yollarla yabancı çoban çalıştırmaya yönelik talepleri giderek artıyor.” ifadelerine yer verdi.
İşletmeler İçin Çoban Sorununa Çözüm
Yabancı çoban istihdamının özellikle çalışan bulmakta zorlanan hayvancılık işletmelerine katkı sağlayacağını belirten Türkman, “Afgan çobanların getirilmesi hayvancılığa olumlu katkı sağlayacaktır. Çünkü hâlihazırda hayvancılık yapan ya da yapmak isteyen işletmeler var ancak hayvanlara bakacak kişi bulunamıyor. Çoban açığının giderilmesiyle birlikte işletmelerin önemli bir sorunu çözülmüş olacak. Tabii gönül isterdi ki kendi hayvanımıza kendimiz bakalım. Ancak geçmişte bu işten yeterince gelir elde edilememesi, kırsalda çalışma şartlarının ağır olması, sigorta imkânlarının yetersizliği ve evlilikle ilgili yaşanan sorunlar nedeniyle gençlerin kırsaldan göç etmesi, ciddi bir iş gücü açığı oluştu. Bu boşluk mecburen ithal çobanlarla doldurulacak. Böylece en azından mevcut işletmelerin bir kısmının kapanmasının önüne geçilecek ve hayvancılığın devamlılığına katkı sağlanacak.” dedi.
