Tarihi ve kültürel zenginlikleriyle açık hava müzesini andıran Gaziantep, yeraltında kalmış mimari cevherleriyle de şaşırtmaya devam ediyor. Kentin en bilinen tarihi yapılarından biri olmasına rağmen asıl adı "Beşaşer" veya "Beşbaşar" olan İki Kapılı Hamam, hem adının hikayesi hem de mimari dehasıyla kentin en ikonik kültür mirasları arasında yer alıyor.
Adını Mimari Dehasından Alıyor
Geçmişte kapısı üzerinde kırmızı mermere kazınmış "Beşaşer Hamamı" kitabesi bulunan yapı, sonraki dönemlerde bu kitabenin kaldırılmasıyla bugünkü adını aldı. Hamamın içinin dışarıdan görünmesini engellemek amacıyla tasarlanan ön mekânın her iki ucuna birer kapı yerleştirilmesi, halk arasında buraya "İki Kapılı Hamam" denmesine vesile oldu. Sanılanın aksine, kentin bir diğer tarihi yapısı olan Çukur Hamam’dan tamamen farklı bir konumda, Eyüboğlu Camii ile komşu olarak yükseliyor.
Tarihi Eyyubiler Dönemine Dayanıyor olabilir
İki Kapılı Hamam’ın yapım yılına dair en somut ipuçları tarihi arşivlerde saklı. Ünlü seyyah Evliya Çelebi’nin 17. yüzyılda sadece ismini zikrederek varlığını haber verdiği hamam, 1650 tarihli Şer’i Mahkeme sicillerine göre Eyüboğlu Vakıfları arasında yer alıyor. Eyüboğlu Camii’nin tarihinin 13. yüzyıl başlarındaki Eyyubiler dönemine kadar uzanması, bu tarihi hamamın da aynı dönemde inşa edilmiş olma ihtimalini güçlendiriyor. Ayrıca soğukluk kısmında kullanılan yıldız tonoz işçiliği, yapının en az 15. yüzyıl veya daha öncesine dayanan köklü bir geçmişi olduğunu mimari açıdan da kanıtlıyor.
Isı Kaybını Önlemek İçin Yarıdan Fazlası Yerin Altında
İki Kapılı Hamam’ı döneminin diğer yapılarından ayıran en büyük mühendislik başarısı, akarsu kotuna erişebilmek ve en önemlisi ısı kaybını minimumda tutabilmek için yarıdan fazlasının yerin altına inşa edilmiş olmasıdır. Ziyaretçiler, beşik tonozla örtülü giriş mekânının iki yanındaki merdivenleri kullanarak adeta tarihin derinliklerine iniyor.
Hamamın iç mimarisi ise klasik Türk hamam kültürünün en seçkin örneklerinden biri olan "haçvari" plan düzenini sergiliyor:
-
Soğukluk Bölümü: 11x11 metre ölçülerindeki kare planlı ana hacim, 2.20 metre kalınlığındaki gömme köşe ayaklarına oturtulmuş görkemli bir yıldız tonozla kapatılmıştır.
-
Ilıklık Bölümü: Kuzey-güney yönünde uzanan, 3.20 metre genişliğinde ve 8.00 metre uzunluğundaki alan beşik tonozla örtülüdür. Bu bölümde ısı yalıtımı sağlamak amacıyla özel ara mekânlar kurgulanmıştır.
-
Sıcaklık Bölümü: Sekizgen planlı bu alanda, büyük bir kubbeyle örtülü ana göbek taşının dört bir etrafında eyvanlar ve köşelerde kubbeli halvet odaları yer almaktadır. Kubbelere geçiş ise estetik pandantiflerle sağlanmıştır.
Gaziantep'in yeraltı sularıyla ve köklü tarihiyle şekillenen İki Kapılı Hamam, ihtişamlı mimarisiyle yerli ve yabancı turistlerin ile tarih meraklılarının ilgisini çekmeye devam ediyor.
