Yalnızca bir ibadet mekânı değil, geçirdiği dönüşümlerle Gaziantep’in sosyal ve kültürel hafızasını da içinde barındıran yapı, bugün bambaşka bir kimlikle yaşamını sürdürüyor.
Fransa’dan gelen destekle yükseldi
Kendirli Kilisesi’nin ilk yapımı 1860 yılına dayanıyor. Gaziantepli Katolik Ermenilerin öncülüğünde inşa edilen kilise, dönemin ekonomik koşulları nedeniyle yerel cemaatin imkânlarını aşınca, Fransa Kralı III. Napolyon, Fransız misyonerler ve Katolik dünyasından sağlanan maddi destekle tamamlandı. Bu yönüyle yapı, yalnızca Gaziantep’in değil, dönemin uluslararası dini ve kültürel ilişkilerinin de somut bir yansıması oldu.
Zamanla kullanılmaz hale gelen kilise için geniş kapsamlı bir yardım kampanyası düzenlendi. Eski yapı yıkılarak yerine bugünkü kilisenin inşasına 1898 yılında başlandı. İki yıl süren çalışmaların ardından Kendirli Kilisesi, 1900 yılında düzenlenen büyük bir törenle yeniden kapılarını açtı.
Vatikan’dan gelen planla inşa edildi
Kilise mimarisiyle de dikkat çekiyor. Yapının planı, Roma’daki Saint Fransua Kilisesi örnek alınarak hazırlandı ve doğrudan Vatikan’daki Papalık makamından gönderildi. Geniş bir bahçe içinde yer alan kilise, siyah kesme taş temel üzerine beyaz kesme taştan inşa edildi. Dikdörtgen planlı ve kırma çatılı yapıya üç basamakla ulaşılıyor.
İç mekânda kırmızı ve beyaz taşlarla satranç tahtası düzeninde döşenmiş zemin öne çıkarken, yapı dört ayak üzerine oturan çapraz tonozlarla örtülmüş durumda. Zaman içinde yapılan müdahalelerle kilisenin ana mekânı duvarla ikiye bölündü; apsis kısmı onarılarak sahne formuna dönüştürüldü. Apsisin karşısında yer alan ve kapatılan ana giriş cephesine ise balkon eklendi.
Bir yapı, birçok kimlik
Kendirli Kilisesi, yalnızca dini bir yapı olarak kalmadı. Cumhuriyet döneminden itibaren farklı işlevler üstlenerek Gaziantep’in toplumsal yaşamına entegre oldu. Halkevi, Şehir Kulübü, Öğretmen Okulu, Turizm Meslek Lisesi, yurt ve kültür merkezi olarak kullanılan yapı, her dönemde kentin sosyal hayatında önemli bir rol oynadı.
Türkiye’de bir ilk: Arkeoloji ve Kültürel Miras Enstitüsü
Son olarak Avrupa Birliği normlarında restore edilen Kendirli Kilisesi, bilimsel ve kültürel bir merkez kimliği kazandı. Yapı; arkeometri laboratuvarları, uzmanlık kütüphaneleri ve etkinlik alanlarıyla yeniden düzenlenerek Türkiye’nin ilk Arkeoloji ve Kültürel Miras Enstitüsü olarak hizmet vermeye başladı.
Bugün Kendirli Kilisesi, Gaziantep’in inançlar, kültürler ve bilim arasında kurduğu köprünün en güçlü simgelerinden biri olarak ayakta duruyor. Taş duvarları, geçmişin izlerini taşırken; yeni işleviyle geleceğe de kapı aralıyor.
