Türkiye'nin zeytin ve zeytinyağı ihracatında önemli bir gelişme yaşandı. Amerika Birleşik Devletleri'ne Türkiye'den gönderilecek zeytin ve zeytinyağı ürünlerine yüzde 12,5 oranında ek vergi getirildi.
Amerika Birleşik Devletleri Ticaret Temsilciliği (USTR) tarafından yürütülen soruşturmanın tamamlanmasının ardından alınan karar, Ege İhracatçı Birlikleri tarafından ihracatçılara duyuruldu.
Soruşturma sonucunda Türkiye'den ABD'ye ihraç edilen zeytin ve zeytinyağı ürünleri muafiyet kapsamına alınmadı. Böylece ürünler doğrudan ek tarife uygulanacak kalemler arasında yer aldı.
Türk Ürünlerine Yüzde 12,5 Ek Yük
Yeni uygulamayla Türkiye'den ABD'ye gönderilecek zeytin ve zeytinyağında mevcut taban gümrük vergisinin yanı sıra yüzde 12,5 oranında ilave vergi ödenecek.
Mevcut taban gümrük vergisi kilogram başına 3-5 cent seviyesinde bulunurken, ek tarifenin devreye girmesiyle Türk ihracatçısının ABD pazarındaki maliyet yükü artacak.
Kararın, Türkiye'nin en önemli zeytinyağı ihracat pazarında rekabet gücünü olumsuz etkilemesinden endişe ediliyor.
Tunus Muaf Tutuldu, AB'ye Yüzde 10 Tarife
Türkiye açısından dikkat çeken bir diğer nokta ise rakip ülkeler ve Avrupa Birliği için uygulanacak oranlar oldu.
Avrupa Birliği ülkelerinden ABD'ye gerçekleştirilecek zeytinyağı ihracatında taban gümrük vergisi dahil toplam yüzde 10 vergi uygulanacak.
Türkiye'nin zeytinyağında önemli rakiplerinden Tunus ise ek tarifeden tamamen muaf tutuldu. Tunus yalnızca mevcut taban gümrük vergisini ödemeyi sürdürecek.
Böylece Türkiye'nin ABD pazarında hem Avrupa Birliği ülkeleri hem de Tunus karşısında daha yüksek vergi yüküyle karşı karşıya kalacağı bir tablo ortaya çıktı.
En Büyük Pazar ABD Ancak Satışlar Sert Geriledi
Ek vergi kararının önemi ihracat rakamlarında daha net görülüyor. ABD, Türkiye'nin zeytinyağında en fazla ihracat yaptığı ülke konumunda bulunuyor.
Ege Zeytin ve Zeytinyağı İhracatçı Birlikleri verilerine göre, 2025 yılının Ocak-Haziran döneminde ABD'ye 8 milyon 746 bin 518 kilogram zeytinyağı ihraç edilirken, 37 milyon 164 bin 552 dolar gelir elde edildi.
2026 yılının aynı döneminde ise ihracat miktarı 4 milyon 712 bin 373 kilograma, ihracat geliri de 20 milyon 577 bin 863 dolara geriledi.
Böylece ABD'ye yapılan zeytinyağı ihracatı miktar bazında yüzde 46, değer bazında ise yüzde 45 azaldı.
110,6 Milyon Dolardan 57,4 Milyon Dolara Düştü
Türkiye'nin toplam zeytinyağı ihracatındaki gerileme de dikkat çekici boyuta ulaştı.
2025 yılının ilk 6 ayında 22 milyon 735 bin 878 kilogram olan Türkiye geneli zeytinyağı ihracatı, 2026'nın aynı döneminde 10 milyon 852 bin 898 kilograma düştü. Böylece miktardaki kayıp yüzde 52 olarak kayıtlara geçti.
İhracattan elde edilen gelir ise 110 milyon 688 bin 479 dolardan 57 milyon 428 bin 921 dolara geriledi. Değer bazındaki düşüş yüzde 48 oldu.
ABD'nin yanı sıra önemli pazarlarda da gerileme yaşandı. Kanada'ya yapılan ihracat miktarında yüzde 84, Almanya'da yüzde 76, Avustralya'da yüzde 69, Suudi Arabistan ve Güney Kore'de yüzde 53, Rusya'da yüzde 51 ve Çin'de yüzde 50 düşüş kaydedildi.
Bazı Pazarlarda İhracat Artışı Geldi
Genel tablodaki sert düşüşe karşın bazı pazarlarda ihracat artışı görüldü.
Malezya'ya yapılan zeytinyağı ihracatı miktar bazında yüzde 36, değer bazında yüzde 49 yükseldi. Özbekistan'da miktar yüzde 21, değer yüzde 31 artarken, Norveç'e ihracatta miktar yüzde 11 ve değer yüzde 17 yükseldi.
Tayland'a yapılan ihracatta ise miktar yüzde 10 artarken, ihracat geliri yüzde 30 yükseldi.
Mersin Serbest Bölge'deki değişim de dikkat çekti. Buraya yapılan ihracat miktarı yüzde 1079, değeri ise yüzde 798 arttı.
Soruşturmanın Merkezinde Zorla Çalıştırma Var
ABD'nin ek tarife kararının arkasında Amerika Birleşik Devletleri Ticaret Temsilciliği tarafından yürütülen geniş kapsamlı soruşturma bulunuyor.
ABD, zorla çalıştırma yoluyla üretilen ürünlerin dünya ticaretinde haksız bir maliyet avantajı oluşturduğunu ve bu durumun piyasa koşullarını bozarak ABD ticaretini olumsuz etkilediğini savunuyor.
USTR bu kapsamda, zorla çalıştırmayla üretilmiş malların ithalatının yasaklanmaması veya mevcut yasakların etkin biçimde uygulanmamasına ilişkin politika ve uygulamaları incelemek amacıyla 60 ülkeyi kapsayan bir soruşturma yürüttü. Söz konusu ülkelerin ABD'nin küresel ithalatının yüzde 99,4'ünü temsil ettiği belirtildi.
Türkiye Yüzde 12,5'lik Grupta Kaldı
Avrupa Birliği, Kanada, Meksika, Endonezya, Pakistan, Ekvador ve Birleşik Krallık için ilave vergi oranı yüzde 10 olarak belirlendi.
ABD ile Mütekabiliyet Esaslı Anlaşmalar (ART) kapsamında taahhüt veren Arjantin, Bangladeş, Kamboçya, El Salvador, Guatemala, Malezya ve Tayvan için de yüzde 10 oranı uygulanacak.
Türkiye'nin de aralarında bulunduğu diğer ülkeler için ise ilave vergi yüzde 12,5 olarak belirlendi.
Türkiye Harekete Geçti
Kararın Türk zeytin ve zeytinyağı sektörünün ABD pazarındaki rekabet gücüne olası etkilerinin azaltılması için girişimler de başladı.
Ege İhracatçı Birlikleri tarafından yapılan duyuruda, Türkiye aleyhine ortaya çıkan rekabet koşullarının düzeltilmesi ve ihracatın olumsuz etkilenmesinin önüne geçilmesi amacıyla Ticaret Bakanlığı ve ilgili ihracatçı birlikleri nezdinde resmi girişimlerin hızla başlatıldığı bildirildi.
