Gaziantep denildiğinde bugün ilk akla gelen ürünlerin başında Antep fıstığı geliyor.
Oysa kentin köylerine doğru gidildiğinde geçmişten bugüne çok daha zengin bir ürün çeşitliliğiyle karşılaşılıyor.
Köylerin “menşurları” olarak aktarılan liste, Gaziantep kırsalında hangi yerleşimin hangi ürünle anıldığını ortaya koyuyor.
Üzümden pekmeze, kirazdan cevize, nar ve incirden bamya ile sarımsağa kadar birçok ürün belirli köylerin adıyla özdeşleşmiş durumda.
Köylerin adı ürünleriyle anılıyordu
Araban denildiğinde firik, kara karpuz ve sarımsak; Arıl denildiğinde fıstık; Bedir Köyü denildiğinde pekmez akla geliyordu.
Cağın üzümü, pekmezi ve eriğiyle, Cağıt nane ve tarhınıyla, Ceyde kirazıyla, Cidet nanesiyle tanınıyordu.
Cinfelek'in Muhammediye üzümü, Çarpın'ın domatesi ve hönüsü üzümü, Çatalca'nın tuzsuz üzümü de köylerin adıyla birlikte anılan ürünler arasındaydı.
Çekmece, diğer adıyla İncirli, sultani inciriyle; Dımışkılı üzümüyle, Dülük maş ve loğlazıyla, Ekice bamyasıyla, Etebek ise pekmeziyle biliniyordu.
Narın, kirazın, pekmezin köyü ayrıydı
Gaziantep'in köylerinde aynı ürünün farklı çeşitleri de belirli bölgelerle özdeşleşmişti.
Güceğe kirazıyla, Hacar deve dişi narıyla, Höcüklü ve Kızkapan peyniriyle, Kastel pekmeziyle, Keret ceviziyle, Küreb ise acuruyla tanınıyordu.
Mızar'ın havucu, Milenis'in karpuzu ve Mizrin'in fıstığı meşhurdu.
Nurgana ise eriği ve narıyla öne çıkıyordu. Erol Gürbüz tarafından Nurgana'da çekilen erik bahçesi fotoğrafı da köyün geçmişten gelen bu özelliğini gözler önüne seriyor.
Antep'in üzüm çeşitliliği dikkat çekiyor
Listeye bakıldığında Gaziantep'in köylerinde üzümün ayrı bir yere sahip olduğu görülüyor.
Cinfelek'te Muhammediye, Çarpın'da hönüsü, Çatalca'da tuzsuz, Tutluca'da dökülgen ve Uruş'ta künefe üzümü yetiştiriliyordu.
Dımışkılı üzümüyle bilinirken, Ulumaasere de zeytin ve üzümüyle anılıyordu.
Bu çeşitlilik, üzümün eski Gaziantep kırsalındaki önemini ve köyden köye değişen yerel çeşitlerini de ortaya koyuyor.
Oğuzeli'nin Kirli Hanım narı
Oğuzeli'nin adı ise Kirli Hanım narıyla özdeşleşmişti. Sofalıcı da aynı nar çeşidiyle bilinen yerleşimler arasında bulunuyordu.
Orul hurmasıyla, Sof elmasıyla, Tılfar zeytiniyle, Tilmiyen kavunuyla, Türkyurdu kimyonuyla ve Urmevlek kabağıyla tanınıyordu.
Yalangoz'un hıyarı, Yeniyapan'ın domatesi, Zambır'ın kamışı ile Zıramba'nın soğan ve domatesi de eski Gaziantep'in köyleriyle özdeşleşen ürünler arasındaydı.
Sadece yiyecekler yoktu
Köylerin ünü yalnızca yetiştirilen meyve ve sebzelerle sınırlı değildi.
Güreniz'in sahan kaymağı, Lohan'ın hayiri, Orluca'nın yorğurdu gibi yöresel değerlerin yanı sıra listede farklı özellikleriyle anılan yerleşimler de bulunuyor.
Çağın yalnızca üzüm, pekmez ve eriğiyle değil güreşçisiyle de anılması dikkat çekiyor. Tokdambıl ise mercimeğinin yanı sıra eşeği ve odunuyla hafızalarda yer edinmiş köylerden biri olarak aktarılıyor.
Gaziantep'in unutulan ürün hafızası
Bugün market raflarında ürünler çoğunlukla genel isimleriyle yer alsa da geçmişte Gaziantep'te ürün ile yetiştiği yer arasındaki bağ çok daha belirgindi.
Bir üzümün çeşidi, bir narın tadı ya da bir köyün pekmezi yalnızca bir tarım ürünü değil, o yerleşimin kimliğinin de parçasıydı.
Köy köy aktarılan bu liste de Gaziantep'in yalnızca gastronomi kentinden ibaret olmadığını; bu mutfağın arkasında köylere, toprağa ve yıllardır yetiştirilen yerel ürünlere dayanan zengin bir tarım kültürünün bulunduğunu bir kez daha hatırlatıyor.
