Gaziantep'in tarihi dokusunun altında, geçmişte kentin günlük yaşamını şekillendiren dikkat çekici bir mühendislik sistemi bulunuyor.
Livas adı verilen yeraltı kanallarıyla şehre taşınan su, evlerdeki kuyulara ve kastel olarak bilinen ortak kullanım alanlarına ulaştırılıyordu. Yüzyıllar boyunca geliştirilen bu sistem, yalnızca su ihtiyacını karşılamakla kalmadı, Antep halkının günlük yaşamında da önemli bir yer tuttu.
1. Gaziantep'in Altında Su Kanalları Bulunuyor
Gaziantep'te geçmişte su kaynaklarından yerleşim alanlarına ulaşmak için yeraltına kanallar açıldı. Livas olarak adlandırılan bu kanallar sayesinde su, yerleşim merkezine taşınarak farklı yapılara dağıtıldı. Kentin altında zamanla genişleyen bir su ağı oluşturuldu.
2. Eski Evlerin Altından Su Geçiyordu
Tarihî Antep evlerinin bir bölümü, su ihtiyacını karşılamak amacıyla livasların üzerine inşa edildi. Evlerden bu kanallara kuyular açılarak suya ulaşılması sağlandı. Böylece su, evlerin günlük yaşamının önemli bir parçası haline geldi.
3. Yiyecekleri Kuyulara Sarkıtarak Koruyorlardı
Eski Gaziantep evlerindeki kuyular yalnızca su temini için kullanılmıyordu. Yaz aylarında sıcaktan bozulabilecek yiyecekler de kuyulara sarkıtılarak serin tutuluyordu. Bu yöntem, modern soğutma cihazlarının bulunmadığı dönemlerde yiyecekleri korumak amacıyla uygulanıyordu.
4. Yeraltında Ortak Kullanım Alanları Oluşturuldu
Gaziantep'te kastel adı verilen yeraltı yapıları, halkın suya ulaşabildiği ortak alanlar olarak kullanıldı. Bu yapılarda su havuzları, yıkanma bölümleri, dinlenme alanları ve bazı örneklerde ibadet mekânları bulunuyordu.
5. Çamaşırlar Yeraltındaki Alanlarda Yıkanıyordu
Kasteller, geçmişte kadınların çamaşır ve yün yıkadığı alanlar arasında yer alıyordu. Bazı kastellere yer seviyesinden 30-40 basamakla iniliyordu. Bu yapılar, su ihtiyacının karşılanmasının yanı sıra günlük yaşamın ortak kullanım mekânlarıydı.
6. Temiz Su ile Kullanılmış Su Ayrılıyordu
Gaziantep'in tarihî su sisteminde dikkat çeken mühendislik özelliklerinden biri de suyun yönlendirilme biçimiydi. Kastellere ulaşan temiz su ile kullanılmış suyun farklı kanallardan taşınması sağlanıyordu. Sistemin genişletilmesi sırasında suyun akışını sağlayan eğimin korunmasına da önem veriliyordu.
7. Yüzyıllık Sistem UNESCO Listesine Girdi
Gaziantep'in tarihî yeraltı su sistemi, kasteller ve livaslarla birlikte 2018 yılında UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi'ne alındı. Kültür ve Turizm Bakanlığının kayıtlarında, günümüze ulaşan altı kastel Şeyh Fethullah, İhsan Bey, Pişirici, İmam-ı Gazali, Ahmet Çelebi ve Kozluca olarak sıralanıyor. Bu yapılar, Gaziantep'in tarihî su kültürünün günümüze ulaşan örnekleri arasında bulunuyor.
