Çalışma hayatında uzun yıllar boyunca biriken kıdem tazminatı, çalışanlar açısından önemli bir ekonomik güvence oluşturuyor. Genel uygulamada iş sözleşmesinin belirli koşullarda sona ermesi halinde ödenen kıdem tazminatı için emeklilik de hak kazandıran nedenler arasında bulunuyor.
Ancak mevzuat, yaş şartını henüz tamamlamayan bazı çalışanlara da gerekli sigortalılık süresi ve prim koşullarını yerine getirmeleri halinde kıdem tazminatını alarak işten ayrılma imkanı tanıyor.
Bir çalışanın aynı işverene bağlı olarak en az bir yıl çalışmış olması kıdem tazminatının temel şartları arasında yer alıyor. İş sözleşmesinin emeklilik nedeniyle veya işveren tarafından haklı bir neden olmadan sona erdirilmesi durumunda çalışan kıdem tazminatına hak kazanabiliyor.
Erkek çalışanların askerlik, kadın çalışanların ise evlilik nedeniyle belirlenen yasal süreler içerisinde iş sözleşmesini sona erdirmesi de kıdem tazminatı hakkı doğuran durumlar arasında bulunuyor.
Kendi İsteğiyle Ayrılanlar İçin Kritik Şart
Çalışanın kendi isteğiyle işten ayrılması halinde kıdem tazminatı alabilmesi için genel olarak haklı fesih nedenlerinden birinin bulunması gerekiyor. Ücretin hiç ödenmemesi veya eksik yatırılması gibi durumlar çalışan açısından haklı fesih gerekçesi oluşturabiliyor.
Bunun dışında emeklilik için gerekli yaş şartı haricindeki sigortalılık süresi ve prim günü koşullarının tamamlanması da çalışana kıdem tazminatını alarak işten ayrılma imkanı sağlayabiliyor.
3600 Gün Herkes İçin Geçerli Değil
Kıdem tazminatında gerekli prim ve sigortalılık şartları çalışanın ilk kez sigortalı olduğu tarihe göre farklılık gösteriyor.
İlk sigorta girişi 8 Eylül 1999'dan önce olan çalışanlar, 15 yıllık sigortalılık süresini ve 3600 prim gününü tamamlamaları halinde SGK'dan kıdem tazminatına ilişkin yazı alabiliyor. Bu belgenin işverene verilmesinin ardından gerekli işlemler tamamlanarak kıdem tazminatı talep edilebiliyor.
Bu tarihten önce sigortalı olup EYT kapsamında emeklilik hakkını elde eden çalışanlar da emeklilik nedeniyle işten ayrıldıklarında kıdem tazminatı hakkından yararlanabiliyor.
1999-2008 Arasında Sigortalı Olanlara İki Seçenek
İlk kez 8 Eylül 1999 ile 30 Nisan 2008 tarihleri arasında sigortalı olan çalışanlarda farklı koşullar uygulanıyor.
Bu grupta ilk seçenek 25 yıllık sigortalılık süresi ile 4 bin 500 prim gününün tamamlanması. Söz konusu koşulları yerine getiren kadın çalışanlar 58, erkek çalışanlar ise 60 yaşında emeklilik hakkına ulaşabiliyor.
Diğer seçenekte ise 7 bin prim günü öne çıkıyor. 7 bin günü tamamlayan çalışanlarda 25 yıllık sigortalılık süresi şartı aranmıyor. Kadınlar 58, erkekler ise 60 yaşını doldurduğunda emekli olabiliyor.
2008 Sonrası Prim Hesabı Değişiyor
30 Nisan 2008 sonrasında ilk kez sigortalı olarak çalışmaya başlayanlarda ise gerekli prim günü işe giriş tarihine göre kademeli olarak değişiyor ve 4 bin 500 günden 5 bin 400 güne kadar çıkıyor.
Bu gruptaki çalışanlarda 25 yıllık sigortalılık süresi şartı aranmazken, işe giriş tarihine göre belirlenen prim günü koşulunun tamamlanıp tamamlanmadığı dikkate alınıyor.
SGK’dan Yazı Alınması Gerekiyor
Yaş dışındaki emeklilik koşullarını tamamlayarak kıdem tazminatı almak isteyen çalışanların öncelikle SGK'dan durumlarını gösteren kıdem tazminatı yazısını almaları gerekiyor.
Belgenin işverene sunulmasının ardından çalışanın, yaş dışındaki emeklilik şartlarını yerine getirmesi nedeniyle iş sözleşmesini sona erdirdiğini ve kıdem tazminatını talep ettiğini yazılı olarak bildirmesi gerekiyor. İleride yaşanabilecek uyuşmazlıklara karşı bildirimin noter aracılığıyla yapılması da tercih edilebiliyor.
Kıdem Tazminatında Tavan 73 Bin 729 TL
Kıdem tazminatının alt sınırında brüt asgari ücret esas alınıyor. 1 Ocak itibarıyla brüt asgari ücret 33 bin 30 TL olarak belirlenirken, kıdem tazminatında bir yıllık çalışma karşılığında uygulanabilecek tavan tutar temmuz ayında yüzde 13,52 artışla 73 bin 729 TL'ye yükseldi.
Kıdem tazminatından binde 7,59 oranında damga vergisi kesiliyor.
Çalışma Yılına Göre Net Kıdem Tazminatı
Brüt maaşlar: 33.030 TL | 42.000 TL | 55.000 TL | 73.729 TL
1 yıl: 32.779 TL | 41.681 TL | 54.582 TL | 73.170 TL
2 yıl: 65.648 TL | 83.476 TL | 109.314 TL | 146.340 TL
3 yıl: 98.427 TL | 125.157 TL | 163.897 TL | 219.711 TL
4 yıl: 131.207 TL | 166.839 TL | 218.479 TL | 292.881 TL
5 yıl: 163.986 TL | 208.520 TL | 273.064 TL | 366.051 TL
6 yıl: 196.855 TL | 250.315 TL | 327.794 TL | 439.222 TL
7 yıl: 229.634 TL | 291.996 TL | 382.376 TL | 512.592 TL
8 yıl: 262.414 TL | 333.678 TL | 436.959 TL | 585.763 TL
9 yıl: 295.193 TL | 375.359 TL | 491.546 TL | 658.933 TL
10 yıl: 328.062 TL | 417.154 TL | 546.274 TL | 732.103 TL
11 yıl: 360.841 TL | 458.836 TL | 600.856 TL | 805.474 TL
12 yıl: 393.621 TL | 500.517 TL | 655.439 TL | 878.644 TL
13 yıl: 426.400 TL | 542.198 TL | 710.021 TL | 951.814 TL
14 yıl: 459.269 TL | 583.993 TL | 764.753 TL | 1.024.985 TL
15 yıl: 492.048 TL | 625.675 TL | 819.336 TL | 1.098.155 TL
20 yıl: 656.035 TL | 834.195 TL | 1.092.398 TL | 1.464.407 TL
25 yıl: 820.021 TL | 1.042.715 TL | 1.365.410 TL | 1.830.459 TL
Tutarlar damga vergisi düşüldükten sonraki net hesaplamaları gösterirken, çalışanın gerçek kıdem tazminatı brüt ücreti, çalışma süresi ve yürürlükteki kıdem tazminatı tavanına göre belirleniyor.
Kaynak: Cnntürk.com
