Gaziantep’in Araban ilçesi sınırları içerisinde bulunan Elif, Hisar ve Hasanoğlu köylerinde yer alan üç Roma mezar anıtı, bölgenin antik dönem ulaşım ve yerleşim ağını ortaya koyan önemli yapılar arasında yer alıyor.
Anıtların, askeri ve ticari açıdan kritik öneme sahip olduğu değerlendirilen, Fırat Nehri’ne paralel uzanan kuzey–güney hattı ile batıdan doğuya uzanan iki önemli yolun kesişim noktasında konumlandığı belirtiliyor.
Söz konusu mezar anıtlarının, Roma döneminde bölgede yaşamış zengin, soylu, üst düzey yönetici ya da yüksek rütbeli askerler için inşa edildiği düşünülüyor.
Birbirine oldukça yakın konumda bulunmaları, bölgenin antik dönemde önemli bir yol kavşağı olarak kullanıldığını ortaya koyuyor.
Genel olarak bu tür anıt mezarlar;
- Alt bölümde mezar odasını barındıran kaide,
- Üst bölümde sütun, paye veya kemerli gövde,
- En üstte ise çoğunlukla piramidal çatı
şeklinde üç ana bölümden oluşuyor.
Hisar Anıt Mezarı
Hisar Köyü sınırlarında yer alan Hisar Anıt Mezarı, günümüze kadar büyük ölçüde sağlam ulaşabilmiş yapılardan biridir.
Kesme taştan inşa edilen yapı, yüksek kare bir kaide üzerine oturmakta ve yaklaşık 4x4 metre ölçülerinde bir plan düzenine sahiptir. Dört köşesinde korint başlıklı paye sütunlar bulunan gövde, üstte piramidal çatı ile tamamlanmaktadır.
Çatının üzerinde kare kesitli korint tipinde bir sütun başlığı bulunduğu, bu bölümde ise günümüze ulaşmayan bir heykelin yer almış olabileceği değerlendirilmektedir.
Süsleme açısından oldukça sade bir mimariye sahip olan yapının yaklaşık 10 metre yüksekliğinde olduğu belirtilmektedir. Anıtın kime ait olduğu ve kesin yapım tarihi bilinmemekle birlikte, M.S. 2. yüzyıl sonu ile 3. yüzyıl başlarına tarihlendirildiği ifade edilmektedir.
Elif Anıt Mezarı
Elif Köyü sınırlarında yer alan Elif Anıt Mezarı, antik Sugga kenti olarak bilinen bölgede bulunmaktadır.
Roma dönemi yol güzergâhlarına göre Dolikhe (Dülük) – Samosata (Samsat) ile Zeugma – Samosata yollarının kesişim noktasına yakın bir konumda yer almaktadır.
Kesme taştan inşa edilen yapı, yüksek bir kaide üzerine oturan gövde ve tonozlu örtü sisteminden oluşmaktadır. Doğu, batı ve güney cepheleri kemerli olan yapının kuzey cephesi duvarla kapatılmış olup ortasında dikdörtgen bir kapı açıklığı bulunmaktadır.
Gövde kısmında yer alan paye sütunların yerini korint başlıklı sütunlar ve kemerler almış, bu durum yapıya daha estetik bir görünüm kazandırmıştır. Örtü sisteminin tonoz olabileceği değerlendirilmektedir.
Elif Anıt Mezarı’nın da M.S. 2. yüzyıl sonu ile 3. yüzyıl başlarına tarihlendiği belirtilmektedir.
Hasanoğlu Anıt Mezarı
Hasanoğlu Köyü sınırlarında yer alan Hasanoğlu Anıt Mezarı, kare planlı bir kaide üzerine kesme taştan inşa edilmiştir.
Yapının güney ve batı cephelerinde paye-sütun ve kemer sisteminin daha estetik ve özenli bir işçilik gösterdiği, kuzey ve doğu cephelerinde ise yıkımların bulunduğu ifade edilmektedir. Kaide bölümünün de kısmen zarar gördüğü belirtilmektedir.
Hasanoğlu Anıt Mezarı’nın da M.S. 2. yüzyıl sonu ile 3. yüzyıl başlarına tarihlendiği değerlendirilmektedir.
Araban’daki bu üç anıt mezar, Roma döneminin mimari anlayışını ve bölgenin antik ticaret–yerleşim ağını yansıtması açısından önemli bir kültürel miras niteliği taşımaktadır. Yapılar, Gaziantep’in tarihî dokusuna ışık tutan değerli arkeolojik unsurlar arasında yer almaktadır.
