Yeni kanunla, Türk Kızılay Derneğinin görev alanına giren insani yardım, afet ve acil durum faaliyetlerini daha etkin bir yapıda sürdürebilmesi için görev ve yetkileriyle birlikte hak ve muafiyetleri yasal güvenceye kavuşturuldu.
Kanunun Amacı, Kapsamı ve Yetkileri
Düzenlemenin amacı; uluslararası hukuk ve Türkiye’nin taraf olduğu sözleşmeler çerçevesinde Türk Kızılay aracılığıyla hiçbir ayrım gözetmeksizin ihtiyaç sahiplerinin giderilmesi, afet, acil durum ve savaş dönemlerinde yaşanan olumsuzlukların ortadan kaldırılması, hastalıkların önlenmesi ve sağlık koşullarının iyileştirilmesi olarak tanımlandı. Teklifte "Cenevre Sözleşmeleri", "İhtiyaç sahibi", "Türk Kızılay" ve "Tüzük" kavramları da uygulamaya esas olacak şekilde yer aldı.
Kanun hükümlerine göre öne çıkan görev ve yetki düzenlemeleri şunlar:
Türk Kızılay; Cenevre Sözleşmeleri ile Uluslararası Kızılhaç ve Kızılay Hareketi Temel İlkeleri doğrultusunda yurt içinde ve yurt dışında faaliyet gösteren uluslararası insani yardım kuruluşu ve Cenevre Sözleşmelerinde belirtilen Milli Cemiyet olarak tanımlandı.
Türk Kızılaya uluslararası sözleşmelerle verilen münhasır hak ve yükümlülükleri amaç edinen başka bir tüzel kişilik kurulamayacak.
Türk Kızılay; Türkiye Kızılay Derneği, Türkiye Kızılay Cemiyeti, Kızılay Derneği, Kızılay Cemiyeti ve Kızılay adlarını kullanabilecek. Derneğin adı, bayrağı ve amblemi uluslararası sözleşmelerle kabul edilen hak ve bağışıklıklardan yararlanacak, tarafsızlık ve koruma işareti olacak ve Türk Kızılay tarafından kurulan teşekküller hariç gerçek ve tüzel kişilerce izinsiz kullanılamayacak.
İlgili kamu kurum ve kuruluşlarının görüşü alınmak suretiyle savaş esirleri ve sivillerin tutulduğu yerleri ziyaret etme, koşulları izleme, aile haberleşmesini sağlama, kayıpları araştırma ve insani yardım ulaştırma görevleri yürütülecek; esir değişimleri ve aile birleşimlerinde aracılık yapılacak. Bu görevler için gerçek kişilere ait gerekli verilere, ilgili kamu kurumları ile Kişisel Verilerin Korunması Kanunu kapsamında yapılacak protokollerle, yalnızca görevin gerektirdiği ölçüde ve yetkilendirilen kişilerce erişilebilecek.
İlgili kamu kurum ve kuruluşlarıyla koordinasyon içinde afet ve insani krizlerden etkilenen kişilerin bulunduğu merkezlere erişim sağlanabilecek, gözlem ve raporlama faaliyetleri yapılabilecek.
Uluslararası Kızılay ve Kızılhaç Dernekleri Federasyonu, Uluslararası Kızılhaç Komitesi ve ülkelerin Kızılay ve Kızılhaç Milli Cemiyetlerinden Türkiye’ye olağan veya olağanüstü hallerde gelen ayni ve nakdi yardımların alınması ve kullanılmasında tek yetkili kuruluş Türk Kızılay olacak.
Tahsisler, Alımlar ve Vergi/Harç Muafiyetleri
Kanunla Türk Kızılayın hak ve muafiyetlerine ilişkin kapsamlı düzenlemeler getirildi. Afet ve acil durumlar, afetlere hazırlık ve olağanüstü dönemlerde ulusal afet yönetimi kapasitesini güçlendirmek, tedarik güvenliğini sağlamak, müdahale süreçlerini hızlandırmak, ihtiyaç ve mağduriyetleri gidermek, hastalıkları önlemek ve sağlık koşullarını iyileştirmek amacıyla Türk Kızılay ile sermayesinin yarısından fazlasına sahip olduğu iktisadi işletmeler, iştirakler veya şirketlerce bizzat üretilen ilk yardım hizmetleri, afet lojistik hizmetleri ve geçici barınmaya yönelik ürün ve hizmetler stratejik nitelikte alım sayılacak.
Bu alımlar, Kamu İhale Kanunu’na tabi olmaksızın doğrudan Türk Kızılaydan veya yarısından fazlasına sahip olduğu iktisadi işletmelerinden, iştiraklerinden ya da şirketlerinden temin edilebilecek. Alımlar; afetin veya olağanüstü durumun kapsamı, aciliyeti ve ihtiyaç düzeyi gözetilerek şeffaflık, rekabet, eşit muamele, kamuoyu denetimi, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanması ve kaynakların verimli kullanılması ilkeleri doğrultusunda ilgili bakanlık ile Türk Kızılay arasındaki koordinasyon ve protokoller çerçevesinde gerçekleştirilecek. Ayrıca yurt içinde en az ulusal kapasitede müdahaleye ihtiyaç duyulan seviyelerde yangın, sel, deprem gibi afet ve acil durumlar ile olağanüstü dönemlerde, Türk Kızılay ile sermayesinin yarısından fazlasına sahip olduğu yapıların ilk yardım, afet lojistik ve geçici barınmaya yönelik bizzat ürettiği ürün ve hizmetlerin gerçek ve özel hukuk tüzel kişilerine teslim ve sunumu ancak Türk Kızılay Genel Merkez Yönetim Kurulunun bilgisi dahilinde yapılabilecek.
Kanundaki diğer önemli hak ve muafiyet düzenlemeleri ise şöyle sıralandı:
Kamu kurum ve kuruluşları, Taşıt Kanunu kapsamındaki taşıtlar hariç uygun görülen taşınır mallarını ilgili mevzuata göre Türk Kızılaya tahsis edebilecek; makine, teçhizat, gereç ve benzeri taşınır mallardan uygun görülenler kamu yararı kapsamında ve ilgili mevzuata uygun olarak bedelsiz devredilebilecek.
Yardımlarda mükerrerliği önlemek ve daha fazla kişiye ulaşmak amacıyla Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı bünyesindeki sosyal yardımlara ilişkin veriler, yapılacak protokolle Kişisel Verilerin Korunması Kanunu kapsamında, görevin gerektirdiği ölçüde ve yetkilendirilen kişilerce Türk Kızılaya verilecek.
Dernek, Ceza Evleriyle Mahkeme Binaları İnşası Karşılığı Alınacak Harçlar ve Mahkumlara Ödettirilecek Yiyecek Bedelleri Hakkında Kanun uyarınca düzenlenen cezaevi yapı harcından muaf tutulacak.
Kamuya ait sağlık hizmet sunucuları ile kamu üniversitelerine ait sağlık hizmet sunucularına temin edilen kan bileşenlerinin bedelleri, sözleşmeler uyarınca teslimden sonra belirtilen ödeme tarihinde Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından Türk Kızılaya aktarılacak ve ilgili sağlık hizmeti sunucusunun alacaklarından mahsup edilecek.
Kuruluş amacı doğrultusunda ticari amaç güdülmeksizin ithal edilen bilimsel alet ve cihazlar, tıbbi teşhis, tedavi ve araştırma alet ve cihazları, insan kaynaklı tedavi edici maddeler ile kan gruplama testleri ve ilaç özelliği olan ürünlerin kalite kontrolüne yönelik maddeler gümrük vergilerinden muaf olacak. Bu eşyalar, serbest dolaşıma girişten itibaren 5 yıl geçmedikçe muafiyetten yararlanamayan kişi, kurum ve kuruluşlara ücretli veya ücretsiz ödünç verilemeyecek, teminat gösterilemeyecek, kiralanamayacak, devredilemeyecek, satılamayacak veya muafiyet amacı dışında kullanılamayacak; aksi halde gümrük vergileri Gümrük Kanunu hükümlerine göre tahsil edilecek. Muafiyetten yararlanan kişi, kurum ve kuruluşlara 5 yıl içinde yapılacak bu tür işlemler ise gümrük idaresinin izniyle mümkün olacak ve bu hallerde gümrük vergisi aranmayacak.
Bilfiil Görev Alan Personele Nakdi Tazminat ve Tüzük Düzenlemesi
Düzenlemeye göre Türk Kızılayın ilkeleri, kuruluş amacı, görevleri, teşkilat yapısı, üyelik hak ve görevleri, üyeliğe kabul ve sona erme esasları, organlarının görev ve sorumlulukları, bütçe uygulamaları ve ihtiyaç duyulan diğer hususlar Cumhurbaşkanı tarafından onaylanacak Tüzük ile belirlenecek. Hüküm bulunmayan hallerde Türk Medeni Kanunu, Dernekler Kanunu ve ilgili mevzuat uygulanacak.
Nakdi Tazminat ve Aylık Bağlanması Hakkında Kanun’da yapılan değişiklikle; olağanüstü dönemler ile afet, savaş ve çatışma zamanlarında Türkiye Kızılay Derneğinin faaliyetlerini gerçekleştirmek üzere faaliyet bölgesinde bilfiil görev alan personeline de nakdi tazminat ödenecek. Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Kanunu’ndaki düzenlemeyle de Kızılay şube ve temsilciliklerinin bulunduğu il ve ilçelerde Kızılay il merkez şube başkanı ve ilçe şube başkanları Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı mütevelli heyetinde yer alacak. Ayrıca Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’ndaki istisna hükmüne Türk Kızılay Kanunu da eklendi.
Teklifin TBMM Genel Kurulunda kabul edilmesinin ardından TBMM Başkanvekili Tekin Bingöl, gündemdeki diğer kanun tekliflerinin isimlerini okudu ve komisyonun yerini almaması üzerine birleşimi yarın saat 14.00’te toplanmak üzere kapattı.




