Medicana Konya Hastanesi Beslenme ve Diyetetik Uzmanı Dyt. Merve Sena Nazlı, diyabetin yalnızca kan şekerinin yükselmesiyle sınırlı bir hastalık olmadığını, uzun süre kontrol altına alınmadığında birçok organı etkileyebileceğini söyledi. Nazlı, diyabet yönetiminde kişiye özel beslenme programı, düzenli fiziksel aktivite ve sağlık kontrollerinin önemli olduğunu vurguladı.

Diyabetin, vücudun kan şekerini düzenleme mekanizmasının bozulmasıyla ortaya çıkan kronik bir metabolizma hastalığı olduğunu belirten Nazlı, karbonhidrat içeren besinlerin sindirilerek glikoza dönüştüğünü ve kana karıştığını ifade etti.

Pankreastan salgılanan insülinin glikozun hücrelere taşınmasını sağladığını aktaran Nazlı, diyabet geliştiğinde pankreasın yeterli insülin üretemediğini veya vücudun üretilen insülini etkili kullanamadığını kaydetti. Bu durumun kan şekerinin yükselmesine neden olduğunu belirten Nazlı, diyabetin yalnızca fazla tatlı tüketimiyle ilişkilendirilmesinin doğru olmadığını, genetik yatkınlık, insülin direnci, beslenme alışkanlıkları, fiziksel aktivite ve vücut ağırlığının da hastalığın gelişiminde etkili olduğunu söyledi.

Diyabetin üç farklı türüne dikkat çekti

Diyabetin en sık görülen türlerinin Tip 1, Tip 2 ve gebelik diyabeti olduğunu belirten Nazlı, Tip 1 diyabetin bağışıklık sisteminin pankreasta insülin üreten hücrelere saldırması sonucu geliştiğini ifade etti. Genellikle çocukluk ve gençlik döneminde ortaya çıkan hastalığın her yaşta görülebileceğini kaydeden Nazlı, Tip 1 diyabetli kişilerin yaşam boyu insülin tedavisi alması gerektiğini bildirdi.

Tip 2 diyabetin en sık karşılaşılan tür olduğunu belirten Nazlı, bu hastalıkta vücudun insüline karşı duyarsızlaştığını ve zamanla pankreasın insülin üretme kapasitesinin azalabildiğini söyledi. Fazla kilo, hareketsiz yaşam, sağlıksız beslenme ve genetik yatkınlığın riski artırabildiğini aktaran Nazlı, tedavide kişiye uygun beslenme, egzersiz, kilo kontrolü ve gerektiğinde ilaç kullanımının önem taşıdığını dile getirdi.

Gebelik diyabetinin ise daha önce diyabet tanısı bulunmayan anne adaylarında gebelik sırasında ortaya çıkabildiğini belirten Nazlı, tarama testlerinin genellikle gebeliğin 24-28. haftaları arasında yapıldığını ifade etti. Doğum sonrasında çoğunlukla düzelen gebelik diyabetinin ilerleyen yıllarda Tip 2 diyabet riskini artırabileceğini kaydetti.

İnsülin direnci Tip 2 diyabet riskini artırabiliyor

İnsülin direncinin başlı başına bir diyabet türü olmadığını vurgulayan Nazlı, hücrelerin insüline yeterince yanıt verememesi nedeniyle pankreasın daha fazla insülin üretmek zorunda kaldığını söyledi.

Karın çevresinde yağlanma, fazla kilo, hareketsiz yaşam ve genetik yatkınlığın insülin direncinin gelişiminde etkili olabildiğini belirten Nazlı, bu durumun zaman içerisinde prediyabet ve Tip 2 diyabet riskini artırabileceğini ifade etti. Dengeli beslenme, düzenli egzersiz, yeterli uyku ve kişiye uygun kilo yönetiminin önemine dikkat çekti.

Diyabet tanısında hangi testler kullanılıyor?

Diyabet tanısının kan şekeri ölçümleri ve laboratuvar testleriyle konulduğunu belirten Nazlı, açlık kan şekeri, HbA1c, oral glikoz tolerans testi (OGTT) ve rastgele kan şekeri ölçümünden yararlanıldığını aktardı.

HbA1c testinin yaklaşık son 2-3 aylık kan şekeri düzeyleri hakkında bilgi verdiğini kaydeden Nazlı, kan şekeri normalin üzerinde olmasına rağmen diyabet tanı sınırlarına ulaşmayan kişilerin prediyabet açısından değerlendirildiğini söyledi.

Aşırı susama ve halsizlik diyabet habercisi olabilir
Aşırı susama ve halsizlik diyabet habercisi olabilir
İçeriği Görüntüle

Beslenme programı kişiye özel hazırlanmalı

Diyabet yönetiminde beslenmenin önemli bir yere sahip olduğunu belirten Nazlı, herkes için geçerli tek bir beslenme listesinin bulunmadığını ifade etti. Kişinin yaşı, kilosu, fiziksel aktivitesi, kullandığı ilaçlar ve eşlik eden hastalıkların beslenme programını doğrudan etkilediğini kaydetti.

Karbonhidrat tüketiminde miktar kadar besin kaynağının da önemli olduğunu belirten Nazlı, beyaz ekmek, şekerli içecekler, tatlılar ve rafine un içeren ürünler yerine kurubaklagiller, sebzeler, meyveler ve tam tahıllı alternatiflerin tercih edilmesini önerdi.

Lif bakımından zengin besinlerin kan şekerinin daha dengeli yükselmesine katkı sağladığını aktaran Nazlı, yumurta, balık, tavuk ve yoğurt gibi protein kaynaklarıyla zeytinyağı, ceviz ve badem gibi sağlıklı yağların da beslenme planında yer alabileceğini belirtti.

Öğünlerin gün içerisinde dengeli dağıtılmasının önemine değinen Nazlı, uzun süre aç kalmanın veya tek öğünde aşırı miktarda besin tüketmenin kan şekeri dengesini olumsuz etkileyebileceğini söyledi. Meyvelerin tamamen beslenmeden çıkarılmaması, porsiyon kontrolüne dikkat edilerek bütün halinde tüketilmesi gerektiğini de sözlerine ekledi.

Düzenli egzersiz kan şekeri kontrolünü destekliyor

Diyabet yönetiminde fiziksel aktivitenin de önemli olduğunu belirten Nazlı, düzenli egzersizin kasların glikozu daha etkili kullanmasına yardımcı olduğunu ve insülin duyarlılığını artırdığını ifade etti.

Tempolu yürüyüş, yüzme, bisiklet ve direnç egzersizlerinin faydalı fiziksel aktivite seçenekleri arasında bulunduğunu kaydeden Nazlı, diyabet yönetiminde başarının yalnızca kan şekeri değerlerini kontrol altında tutmakla sınırlı olmadığını vurguladı.

Nazlı, sağlıklı bir yaşam için beslenme alışkanlıklarının düzenlenmesi, fiziksel aktivitenin artırılması, yeterli uyku ve düzenli sağlık kontrollerinin birlikte ele alınması gerektiğini belirtti.

Kaynak: İHA