Türkçedeki birçok deyimde olduğu gibi bu ifadede de kelimelerin gerçek anlamından farklı, mecazlı bir anlatım bulunuyor. “Ocağına incir ağacı dikmek” deyimi; bir kişinin ya da ailenin düzenini bozmak, geçim kaynaklarına zarar vermek ve büyük bir sıkıntıya sürüklemek anlamında kullanılıyor.
“Ocağına incir ağacı dikmek” ne anlama geliyor?
Deyimde geçen “ocak” kelimesi yalnızca ateş yakılan yeri ifade etmiyor. Türkçede ocak; aile, yuva, soy ve geçim düzeni anlamlarında da kullanılıyor.
Bu nedenle bir kişinin “ocağına incir ağacı dikmek”, onun kurduğu düzeni bozmak ve yaşamını ciddi şekilde olumsuz etkilemek anlamına geliyor. “Ocağına incir ağacı dikildi” şeklindeki kullanım da kişinin büyük bir zarara uğradığını veya düzeninin bozulduğunu anlatıyor.
İncir neden deyimde olumsuz anlam taşıyor?
İncir ağacının deyimde olumsuz bir anlam kazanmasında, ağacın köklerinin yayılma özelliğine ilişkin halk arasındaki gözlemlerin etkili olduğu düşünülüyor.
Uygun koşullarda güçlü ve geniş bir kök sistemi oluşturabilen incir ağaçlarının geçmişte evlerin, duvarların ve çeşitli yapıların yakınında büyüdüğü biliniyor. Halk arasında bu ağaçların çevresindeki yapılara zarar verebildiğine ilişkin inanışlar da zamanla yaygınlaşmış.
Bu gözlemler, zaman içinde mecazlı bir anlatıma dönüşerek “ocağına incir ağacı dikmek” deyiminin ortaya çıkmasına zemin hazırlamış.
“Ocağına incir ağacı dikilmek” ne demek?
Deyimin edilgen biçimi olan “ocağına incir ağacı dikilmek” ise kişinin büyük bir zarara uğraması, aile veya yaşam düzeninin bozulması ya da geçim kaynaklarını kaybetmesi anlamında kullanılıyor.
Buradaki incir ağacı gerçek anlamda kötü veya uğursuz bir bitkiyi temsil etmiyor. Deyimde, ağacın bazı özelliklerinden hareketle zaman içinde oluşmuş mecazlı bir anlatım söz konusu.
İncir ağacı gerçekten uğursuz mu?
Hayır. İncir ağacının kötü veya uğursuz olduğuna dair bilimsel bir durum bulunmuyor. İncir, Anadolu’da yüzyıllardır yetiştirilen ve hem tarım hem de beslenme açısından önemli bir meyve ağacı olarak biliniyor.
Türkiye’de özellikle Ege Bölgesi’nde yaygın olarak yetiştirilen incir, taze tüketimin yanı sıra kurutularak da değerlendiriliyor.
Kısacası “ocağına incir ağacı dikmek” denildiğinde gerçekten bir yere incir ağacı dikilmesi kastedilmiyor. Deyim, bir kişinin yuvasını, düzenini veya geçim kaynaklarını ciddi biçimde bozmak anlamında kullanılıyor. İncir ağacına yüklenen olumsuz anlam ise ağacın kendisinden çok, dil ve kültür içerisinde zamanla oluşan mecazdan kaynaklanıyor.
