Gaziantep Büyükşehir Belediyesi, gastronomi alanındaki birikimini iklim değişikliğiyle mücadeleye taşıyan uluslararası bir girişime öncülük etti. Birleşmiş Milletler kuruluşları ve uluslararası şehir ağlarının iş birliğiyle oluşturulan Döngüsel Gıda Sistemleri ve Gastronomi Şehirleri Girişimi (ICFG), Antalya'da düzenlenen COP31'in Mavi Bölgesi'nde gerçekleştirilen özel lansmanla tanıtıldı. Gaziantep, Konya, Belém ve Parma'nın kurucu şehirler arasında yer aldığı girişim, gıda sistemlerinden kaynaklanan sera gazı ve metan emisyonlarının azaltılmasını amaçlıyor.
Gaziantep Öncülüğünde Dört Şehir Bir Araya Geldi
“Döngüsel Gastronomi: Metansız ve Dirençli Bir Gelecek İçin Şehirlerin Güçlendirilmesi” temasıyla düzenlenen lansman, 200 kişilik kapasiteyle gerçekleştirildi. Gaziantep'in liderliğindeki girişimin diğer kurucu şehirlerini Türkiye'den Konya, Brezilya'dan Belém ve İtalya'dan Parma oluşturdu.
Uluslararası iş birliği kapsamında Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO), Dünya Gıda Programı (WFP), Birleşmiş Milletler Çevre Programı (UNEP), ICLEI, UNESCO Yaratıcı Şehirler Ağı (UCCN), EBRD Yeşil Şehirler Programı ve OECD Şampiyon Belediye Başkanları Girişimi yer aldı.
“Bu Sofra İnsanlık Sofrası”
Lansmanın açılışında konuşan Gaziantep Büyükşehir Belediye Başkanı Fatma Şahin, Hatay, Adıyaman ve Edirne başta olmak üzere programa katılan belediye başkanlarını, milletvekillerini ve uluslararası konukları selamladı. Gaziantep'in 12 yıllık sürdürülebilir şehir ve gastronomi çalışmalarına değinen Şahin, sofranın toplumları bir araya getiren yönünü vurguladı.
Şahin, “Bizim bir hikayemiz var, bizim Halil İbrahim soframız var. Bu sofra insanlık sofrası. Dünya merhametini, şefkatini, hoşgörüsünü kaybettiği anda bizim söyleyecek bir sözümüz var.” dedi.
Gaziantep'in UNESCO Yaratıcı Şehirler Ağı'na katılım sürecini de anlatan Şahin, akademik çalışmalar ve kültürel mirasın bu süreçteki önemine işaret etti. Bayram sabahlarının geleneksel yemeği yuvalama üzerinden dayanışma kültürünü anlatan Şahin, Gaziantep'in Türkiye'nin ilk UNESCO Gastronomi Şehri olmasının ardından diğer şehirlerin de uluslararası ağlara katılmasının önemini dile getirdi.
Yerel ürünlerin korunması için ata tohumu ve ana tohumu bankalarının kurulması gerektiğini belirten Şahin, gıda israfının yalnızca ekonomik değil, çevresel ve toplumsal sonuçları bulunduğunu söyledi.
“Kaybedilen Her Gıda Boşa Harcanan Su, Enerji, Toprak, Emek Ve Ekonomik Değerdir”
Gıda kaybının iklim değişikliği ve gıda güvenliği üzerindeki etkilerine dikkat çeken Başkan Şahin, şunları söyledi:
“Tarladan sofraya yüzde otuz kaybımız var. Tabakta kalanın sera gazı emisyonundaki payı korkunç boyutlarda. Bu mesele gıda enflasyonu, gıda güvenliği ve obeziteyle mücadele demek, Afrika’daki bir çocuğun aç ve susuz kalmaması demek. Kaybedilen her gıda boşa harcanan su, enerji, toprak, emek ve ekonomik değerdir. Değerli olmak için değer bilmek, değerden anlamak ve değer vermek gerekiyor.”
Gaziantep'in Çevre Projeleri COP31'de Tanıtıldı
Fatma Şahin, konuşmasının ardından yaptığı sunumda Gaziantep Büyükşehir Belediyesi'nin su yönetimi, yenilenebilir enerji, tarım ve sıfır atık alanındaki çalışmalarını anlattı.
Sunumda yer alan verilere göre, 2022 yılında perakende, gıda hizmetleri ve hanelerde 1,05 milyar ton gıda atığı oluştu. Gıdanın perakende aşamasına ulaşmadan önceki kayıp oranı yüzde 13,4 olurken, gıda kaybı ve atıklarının küresel sera gazı emisyonlarındaki payının yüzde 8 ila 10 arasında değiştiği aktarıldı.
Gaziantep'te tamamlanan 211 kilometrelik sulama kanalı ile Gaziantep Çiftçi Kart aracılığıyla dijital erişim sağlanan 67 bin 247 üretici, sürdürülebilir tarım uygulamalarına örnek gösterildi.
Oğuzeli'nde Günde 300 Ton Atık İşleniyor
Belediyenin enerji ve atık yönetimi projeleri de uluslararası katılımcılara sunuldu. Oğuzeli Biyogaz Enerji Santrali'nde günlük yaklaşık 300 ton hayvansal ve tarımsal atık işlenerek yıllık yaklaşık 7 GWh elektrik üretiliyor. Tesiste ayrıca organik gübre elde ediliyor.
Atık ısıdan yararlanılan topraksız tarım projelerinde ise yılda 8 ton çilek ve 20 ton domates üretimi gerçekleştiriliyor. Sürdürülebilir İş Ödülleri'nde ödül alan modelin yanı sıra otel, restoran ve kafelerin döngüsel ekonomiye dahil edilmesi ile dijital izleme ve raporlama sistemlerinin geliştirilmesi hedefleniyor.
Sıfır atık bilincinin yaygınlaştırılması amacıyla düzenlenen 334 atölyede ise bugüne kadar 20 bin 892 gence ulaşıldığı açıklandı.
“Gaziantep, Böyle Bir İnisiyatifi Hayata Geçirmek İçin Doğru Yer”
Lansmanda söz alan Dışişleri Bakan Yardımcısı ve Avrupa Birliği İşleri Direktörü Büyükelçi Mehmet Kemal Bozay, Gaziantep'in gastronomi alanındaki uluslararası konumuna dikkat çekti.
Bozay, “Gaziantep Belediyesi’nin üstlenmiş olduğu görev çok önemli. Gastronomi ile ilgili akla gelen her şeyde bu bölge gerçekten çok öne çıkar. Gaziantep, böyle bir inisiyatifi hayata geçirmek için doğru yer. Burada sadece Türklerin ya da Gaziantep’in kültürel mirasından bahsetmiyoruz; bu küresel bir kültürel miras.” ifadelerini kullandı.
İklim değişikliğinin yerel topluluklar üzerindeki etkilerini değerlendiren Bozay, “Artık gastronomi deyince gıdanın yolculuğunu sadece yemek pişirmekten ibaret saymamalıyız. Bunun gıda kısmı var, tarım kısmı var, üretim kısmı var ve yerel hükümetlere düşen çok önemli bir zincir kısmı var. Türkiye yerel inisiyatiflerin hayata geçirildiği en önemli yerlerden bir tanesi” diye konuştu.
“Gıda Atıklarının Bertarafına İlişkin Çok Önemli Veriler Sunuyor”
Türkiye Belediyeler Birliği ve Eskişehir adına programa katılan Eskişehir Büyükşehir Belediye Başkanı Ayşe Ünlüce, girişimin gıda atıklarının azaltılması açısından önemini vurguladı.
Ünlüce, “Gastronomi sadece lezzetli mutfaklar, lezzetli sofralar demek değil. Gaziantep Büyükşehir Belediyemizin öncülüğüyle kurulan bu gastronomi girişimi, dünyada emisyonu azaltmak için gıda atıklarının bertarafını nasıl sağlayacağımıza ilişkin çok önemli veriler sunuyor.” dedi.
“Gaziantep'le İş Birliği Yaptığımız İçin Çok Mutluyuz”
UNEP Sektörel Dönüşümler Bölümü Başkanı Gulnara Roll, Gaziantep ile yürütülen ortaklıktan duyduğu memnuniyeti dile getirdi.
Roll, “Gaziantep’le iş birliği yaptığımız için çok mutluyuz. Bu girişime dahil olan tüm şehirlere de teşekkür ediyorum. Burada gastronomi yansımalarını gördük, kıymetli insanlarla tanıştık ve güzel gıdalar tattık. Bir kültürel deneyimi de bu sürece ekledikleri için herkese teşekkür etmek istiyorum.” şeklinde konuştu.
“Gaziantep Gastronomisi Aslında Bir İklim Eylemidir”
Birleşmiş Milletler Habitat (BM-Habitat) Cenevre Ofisi'nden Aline Machado da Matta, Gaziantep'in gastronomi mirasını sürdürülebilir şehircilik çalışmalarıyla birleştirdiğini belirtti.
Matta, “Fatma Şahin’i bu inisiyatifte almış olduğu liderlik rolünden dolayı tebrik ediyorum. Gaziantep gastronomisi aslında bir iklim eylemidir. Gaziantep Belediyesi burada kültürel ve mutfak mirasının nasıl bir kentsel sürdürülebilirlik eylemine dönüştürülebileceğini gösteriyor.” dedi.
Gıda atıklarının metan emisyonları ve kaynak tüketimi üzerindeki etkilerine de değinen Matta, sözlerini şöyle sürdürdü:
“Metan gazı emisyonlarının yüzde 14’ü bu alandan geliyor. Belediyelerin atıklarının yüzde 55’ini organik atıklar oluşturuyor. Atıkları azaltmak iklim değişikliğiyle ilgili atılması gereken en önemli adımlardan biri ve gıda güvenliğini kesinlikle iyileştirecektir. Gaziantep, Parma, Konya ve Belém’i bir araya getirdiğimizde belediyeler için çözümleri denemek, bilgi paylaşmak ve en iyi uygulamaları ortaya koymak mümkün oluyor. İklim eylemi tabağımızdaki gıdayla başlar”
“Bu İnisiyatif Türkiye'den Dünyaya Yaygınlaşacak”
FAO Türkiye Temsilcisi Ayşegül Selışık, girişimin farklı ülkelere yayılmasına yönelik beklentisini paylaştı.
Selışık, “Döngüsel Gıda Sistemleri ve Gastronomi Şehirleri Girişimi için katkı veren herkesi tebrik ediyorum. Sayın Büyükşehir Belediye Başkanımızla COP31 kapsamında Tarım ve Orman Bakanlığı’nın girişiminde de birlikteydik. Büyükşehirlerimizin ve belediyelerimizin desteğiyle bu inisiyatif Türkiye’den dünyaya yaygınlaşacak. Sayın Başkanımız kadınlardan, kooperatiflerden, sera gazı salımlarının azaltılmasından ve çöplüklerin artık bir üretim alanına dönüştüğünden bahsetti.” ifadelerini kullandı.
Belediye Başkanları İklim Çalışmalarını Anlattı
Lansman, Peter Defranceschi moderatörlüğündeki “Belediye Başkanları Diyaloğu” (Mayors’ Dialogue) oturumuyla devam etti. Oturumda Fatma Şahin, Hatay Büyükşehir Belediye Başkanı Mehmet Öntürk, Edirne Belediye Başkanı Filiz Gencan ve Diyarbakır Büyükşehir Belediye Başkanı Ayşe Serra Bucak Küçük, yerel yönetimlerin döngüsel gıda sistemleri ve iklim değişikliğiyle mücadele çalışmalarını değerlendirdi.
Program, Dilara Koçak'ın moderatörlüğünde şefler Refika Birgül ve Ömür Akkor'un katıldığı etkinlikle sona erdi.
