Gaziantep’in geçmişinde esnaf yalnızca çarşıda yan yana dükkân açan insanlardan oluşmuyordu. Meslek dayanışmasının sosyal hayata taşındığı geleneklerden biri de “Esnaf Sahresi”ydi. Mayıs ile ağustos ayları arasında düzenlenen sahrelerde esnaf bir günlüğüne kepenk kapatır, hep birlikte mesire yerlerine giderdi. O gün çarşıda yalnızca bir esnafın dükkân açmasına izin verilirdi.
Esnaf Sahresi geleneğinin, Ahilik teşkilatlarının sosyal faaliyetleriyle önemli benzerlikler taşıdığı görülüyor. Ahi birliklerinin yılda bir kez şehir dışındaki mesire yerlerinde gerçekleştirdiği ve “Yıllık Adli Toplantı” olarak anılan ziyafet toplantıları bunlardan biriydi.
Ahilik teşkilatlarının işleyiş kurallarını anlatan fütüvvet-namelerde geçen “Sofra Çekme” geleneği de eski esnaf sahreleriyle benzerlik gösteriyor.
Ustalığa geçen sofra çekerdi
Ahilikte çıraklıktan kalfalığa, kalfalıktan ustalığa geçenler için gerçekleştirilen Şed Kuşatma merasimlerinin ardından sofra çekildiği ve ziyafet verildiği biliniyor.
Ahilik geleneğinin bir başka özelliği ise aynı meslek grubundaki esnaf ve sanatkârların belirli çarşılarda toplanmasıydı. Bedesten, arasta ve Uzun Çarşı gibi isimlerle anılan bu alanlarda aynı iş kolundaki dükkânlar bir arada bulunurdu. Çarşısı bulunan esnafın başka bir yerde dükkân açmasına izin verilmezdi.
Gaziantep’in tarihi çarşılarında da benzer bir yapılanmanın görülmesi, Ahilik kültürünün Gaziantep ve çevresindeki geçmişine ilişkin önemli göstergeler arasında değerlendiriliyor. Esnaf Sahresi ise Gaziantep ve çevresine özgü bir gelenek olarak karşımıza çıkıyor.
Esnaf sahreye çıkardı
Esnaf Sahreleri mayıs ile ağustos ayları arasında düzenlenirdi. Sahre günü geldiğinde esnaf dükkânlarını kapatır, çarşıdaki günlük işlere ara verilirdi. Esnafın bir araya geldiği başlıca sahre yerleri arasında Kavaklık, Aynalı Kavaklık (Çıksorut), Alleben, Sarıgüllük, İncilipınar, Dutluk, Nurgana ve Yedisöğüt bulunuyordu. Bu buluşmalar esnafın günlük iş hayatından uzaklaşıp bir araya geldiği, yemeklerin yenildiği ve meslek dayanışmasının sosyal hayata taşındığı günlerdi.
O gün çarşıda sadece bir dükkân açılırdı
Esnaf Sahresi'nin en ilginç uygulamalarından biri ise “Çarşı Satma” geleneğiydi. Sahre günü bütün esnafın dükkânını kapatması gerekiyordu. Ancak halkın acil ihtiyaçlarının karşılanabilmesi için bir dükkânın açık kalmasına izin verilirdi. Hangi esnafın dükkânını açacağı ise esnaf arasında yapılan “Çarşı Satma” ile belirlenirdi. En fazla parayı veren esnaf, o gün dükkânını açma hakkını elde ederdi.
Çarşı Satma’dan elde edilen para kişisel bir kazanç olarak kullanılmaz, Esnaf Sahresi'nin düzenlenmesi için harcanırdı. Böylece bir taraftan halkın zorunlu ihtiyaçlarını karşılayabileceği bir dükkân açık tutulurken diğer taraftan sahrenin masrafları esnafın kendi oluşturduğu kaynakla karşılanırdı.
Bugün günlük hayatın içerisinde görülmeyen Esnaf Sahresi, Gaziantep’in eski çarşı kültüründe esnaf arasındaki dayanışmanın yalnızca ticaretle sınırlı kalmadığını gösteren geleneklerden biri olarak geçmişteki yerini koruyor.
