Gaziantep’in Oğuzeli ilçesine bağlı Gündoğan köyünün güneydoğusunda yer alan kale, Tunç Çağları’ndan itibaren iskan gören Tilbaşar Höyüğü’nün üzerine inşa edilmiş durumda.
Tarih öncesi dönemlerde başlayan yerleşim, klasik çağlarda da kesintisiz biçimde devam etti. Kalenin hemen yakınında, antik kaynaklarda Abara adıyla anılan kentte yaşam sürdü. Bölgenin bu sürekliliği, Tilbaşar’ın yalnızca askeri değil, aynı zamanda ticari ve kültürel bir merkez olduğunu da ortaya koyuyor.
Haçlı Seferleri döneminde yeniden güçlendirildi
Tilbaşar Kalesi, özellikle 11 ve 12. yüzyıllarda, Haçlı Seferleri sırasında stratejik önemi nedeniyle yeniden ön plana çıktı. Önemli ticaret yollarına ve kavşak noktalarına hâkim yüksek bir tepe üzerinde yer alması, kaleyi dönemin en kritik savunma noktalarından biri haline getirdi. Bu süreçte höyüğün etrafında gelişen şehir surlarla çevrildi, höyüğün zirvesine ise sağlam bir kale inşa edildi.
Tarihi kaynaklarda bir dönem Tel-Başir adıyla anılan yerleşim, zamanla Tilbaşar ismiyle anılmaya başlandı. Bu ad değişimi, bölgenin farklı kültürlerin egemenliğinde geçirdiği dönüşümün de bir göstergesi olarak değerlendiriliyor.
Kazılarla gün yüzüne çıkan tarih
1995 yılında, Yrd. Doç. Dr. Rıfat Ergeç başkanlığında, Gaziantep Müzesi ile Fransız Anadolu Araştırmaları Enstitüsü’nün ortak yürüttüğü arkeolojik kazılar, Tilbaşar’ın tarihsel önemini somut verilerle ortaya koydu. Höyüğün eteklerinde yapılan çalışmalarda Eski Tunç Çağı, Bizans, Eyyubi ve Haçlı dönemlerine ait yerleşim izleri gün yüzüne çıkarıldı.
Anadolu’nun sayılı büyük höyüklerinden biri olarak kabul edilen Tilbaşar Höyüğü üzerinde bugün hâlâ Haçlı dönemine ait kesme taştan kale duvarlarının kalıntıları görülebiliyor. Hemen önünde ise Türk ve Haçlı ordularının büyük bir savaşa sahne olan şehir surlarının, zamanla toprak yığınına dönüşmüş izleri dikkat çekiyor.
Tilbaşar Kalesi, Gaziantep’in yalnızca gastronomi ve sanayiyle değil, derin tarihi birikimiyle de ne denli zengin bir şehir olduğunu bir kez daha hatırlatıyor. Sessizliğiyle geçmişi fısıldayan bu kale, tarih meraklıları için keşfedilmeyi bekleyen önemli duraklardan biri olmayı sürdürüyor.
