Gaziantep'in tarihi yalnızca kaleyle başlamıyor. Kentin ilk yerleşim izleri yüz binlerce yıl öncesine uzanan Dülük'te ortaya çıkarken, bugünkü şehir yaşamının temelleri ise Gaziantep Kalesi çevresinde atıldı.
Türkiye'nin en kadim şehirlerinden biri olan Gaziantep, binlerce yıllık geçmişiyle birçok medeniyete ev sahipliği yaptı. Kentin tarihi incelendiğinde, arkeolojik açıdan ilk yerleşim izlerinin Dülük'te görüldüğü, bugünkü şehir yaşamının ise Gaziantep Kalesi çevresinde şekillendiği dikkat çekiyor.
Şehitkamil ilçesi sınırlarında yer alan Dülük Antik Kenti, yapılan arkeolojik kazılar ve bilimsel araştırmalarla Gaziantep'in bilinen en eski yerleşim alanı olarak kabul ediliyor. Bölgede ortaya çıkarılan buluntular, insan yaşamının Paleolitik Çağ'a, yüz binlerce yıl öncesine kadar uzandığını ortaya koyuyor. Hititlerden Asurlulara, Perslerden Romalılara ve Bizans'a kadar birçok uygarlığın izlerini taşıyan Dülük, antik dönemde yalnızca bir yerleşim merkezi değil, aynı zamanda önemli bir inanç ve ticaret merkezi olarak da öne çıktı.
Ancak bugün "Gaziantep" denildiğinde akla gelen kent dokusu, Dülük'ten farklı olarak Gaziantep Kalesi çevresinde gelişti. Tarih boyunca stratejik konumu nedeniyle güvenli bir yaşam alanı sunan kale, çevresinde kurulan mahalleler, çarşılar, hanlar, hamamlar ve ibadethanelerle kentin çekirdeğini oluşturdu.
Osmanlı döneminde kale etrafında büyüyen şehir, zamanla Bey Mahallesi, Şekeroğlu Mahallesi, Kozluca Mahallesi ve Kalealtı başta olmak üzere tarihi mahallelerle genişledi. Dar sokakları, avlulu taş konakları, çeşmeleri ve ticaret merkezleriyle şekillenen bu bölge, Gaziantep'in sosyal ve ekonomik hayatının merkezi haline geldi.
Özellikle Bey Mahallesi, tarihi konakları, geleneksel mimarisi ve kültürel mirasıyla kentin en eski ve en önemli yerleşim alanlarından biri olarak öne çıkıyor. Adını 1587 yılında inşa edilen Bey Camii'nden alan mahalle, Osmanlı döneminde devlet görevlileri, tüccarlar ve kentin önde gelen ailelerinin yaşadığı bölgeler arasında yer aldı.
Uzmanlara göre Gaziantep'in tarihi anlatılırken Dülük ile kale çevresindeki tarihi kent dokusunu birbirinden ayırmak gerekiyor. Dülük, kentin arkeolojik geçmişini ve insanlığın bu coğrafyadaki ilk izlerini temsil ederken, Gaziantep Kalesi çevresi ise günümüze ulaşan kent yaşamının, ticaret kültürünün ve mahalle düzeninin doğduğu alan olarak kabul ediliyor.
Binlerce yıllık geçmişini koruyarak günümüze taşıyan Gaziantep, bir yanda Dülük'ün insanlık tarihine ışık tutan arkeolojik mirasını, diğer yanda ise kale çevresinde şekillenen tarihi mahalleleriyle yaşayan kent kültürünü aynı potada buluşturarak ziyaretçilerine adeta açık hava müzesi niteliğinde bir tarih yolculuğu sunuyor.
