Güneydoğu Anadolu ile Akdeniz bölgeleri arasında geçiş kuşağında yer alan kent, bu özelliği sayesinde iklimden bitki örtüsüne, tarımdan ekonomik faaliyetlere kadar geniş bir çeşitlilik taşıyor.
Yaklaşık 7 bin 642 kilometrekarelik yüzölçümüne sahip Gaziantep’in doğu sınırını Fırat Nehri oluşturuyor. Kentin en önemli su kaynağı olan Fırat, Gaziantep’in coğrafi yapısı ve tarımsal faaliyetleri açısından da büyük önem taşıyor.
Gaziantep; Şahinbey, Şehitkamil, Oğuzeli, Nizip, İslahiye, Nurdağı, Araban, Karkamış ve Yavuzeli olmak üzere 9 ilçeden oluşuyor.
Gaziantep Platosu Üzerinde Yer Alıyor
Gaziantep, Dış Toroslar’ın güneyinde bulunan Gaziantep Platosu üzerinde yer alıyor. İl genelinde Üst Jura’dan Pliyosen’e kadar uzanan farklı jeolojik birimler ile bazalt örtüler görülüyor.
Kireçtaşı, marn, bazalt ve ofiyolit gibi kayaçların yaygın olduğu Gaziantep’te, Sof Dağı ve Kartal Dağları önemli yükseltiler arasında bulunuyor.
Geniş ve hafif eğimli bir yapıya sahip Gaziantep Platosu, Pliyo-Kuaterner dönemindeki volkanik faaliyetler ile akarsuların aşındırıcı etkisi sonucunda şekillendi. Kentin geniş plato alanları, tarımsal faaliyetlerin gelişmesinde de etkili oldu.
Ovalar Tarımsal Üretimin Merkezinde
Gaziantep’in önemli ovalık alanlarını İslahiye, Araban, Barak, Yavuzeli ve Tilbeşar ovaları oluşturuyor.
Nizip ve Karkamış çevresini kapsayan Barak Ovası, ilin geniş ve verimli tarım alanları arasında yer alırken, İslahiye ve Araban ovaları da tarımsal üretimde öne çıkıyor.
İlin batısında Amanos Dağları, doğusunda ise Fırat Vadisi bulunuyor. Kartal Dağları ve Sof Dağı, Gaziantep’in en yüksek noktaları arasında yer alırken, bu yükseltiler yaklaşık bin 500 metreye kadar ulaşıyor. Kentin en alçak kesimleri ise Fırat Vadisi’nde bulunuyor ve rakım bazı bölgelerde 350-400 metreye kadar düşüyor.
Gaziantep’in En Önemli Su Kaynağı Fırat
Gaziantep’in en önemli akarsuyu Fırat Nehri olarak öne çıkıyor. Kentin doğu sınırını oluşturan Fırat, bölgenin su kaynakları ve tarımsal potansiyeli açısından önemli bir yere sahip.
Nizip Çayı, Bağırsak Deresi, Tüzel Suyu, Karasu ve Merzimen Çayı da kentteki diğer önemli akarsular arasında bulunuyor. Ancak bu akarsuların önemli bir bölümü mevsimsel özellik taşıyor.
Gaziantep’te Tahtaköprü, Hancağız, Birecik ve Karkamış barajları da önemli su yapıları arasında yer alıyor.
Yazları Sıcak, Kışları Serin
Gaziantep’te step iklimi etkili oluyor. Yaz ayları sıcak ve kurak geçerken, kış mevsiminde hava daha serin ve yağışlı bir seyir izliyor.
Temmuz ayında ortalama sıcaklık yaklaşık 28 derece olurken, ocak ayında ortalama sıcaklık 3,4 derece seviyesinde bulunuyor. Kentte yıllık ortalama yağış miktarı ise yaklaşık 560,9 milimetre olarak kayıtlara geçiyor.
Yağışların yaklaşık yüzde 50’si kış aylarında, yüzde 35’i ise ilkbaharda görülüyor. Yaz mevsiminde yağışların oldukça azalması, kuraklık ve sulama ihtiyacını Gaziantep tarımı açısından önemli hale getiriyor.
Topraklar Fıstıktan Üzüme Birçok Ürüne Ev Sahipliği Yapıyor
Gaziantep’te kırmızı kahverengi, bazaltik ve alüvyal toprakların yanı sıra kireçsiz kahverengi orman toprakları da bulunuyor.
İl genelinde kuru tarım alanları toplam arazinin yaklaşık yüzde 33,4’ünü oluştururken, meralar yüzde 21,5, orman ve fundalık alanlar ise yüzde 16,8 oranında yer kaplıyor.
Gaziantep’te Antep fıstığı üretimi tarımsal faaliyetler içerisinde önemli bir yere sahip. Fıstık alanları toplam arazi kullanımının yaklaşık yüzde 9’unu oluştururken, bağcılık yüzde 6,4, zeytin üretimi ise yüzde 2,5 oranında bulunuyor.
Sulama olanaklarının gelişmesiyle birlikte sulu tarım alanları da genişliyor. Kentin verimli topraklarında zeytin, Antep fıstığı, üzüm, çeşitli meyve ve sebzelerin yanı sıra pamuk ve buğday üretimi yapılıyor.
Gaziantep Arazilerinin Yüzde 44’ü Düşük Eğimli
Gaziantep’in yaklaşık yüzde 44’lük bölümü 0-5 derece eğime sahip. Bu durum, kentte geniş plato ve ova alanlarının yaygın olduğunu gösteriyor.
Bununla birlikte ilin yaklaşık yüzde 27,7’si çok şiddetli erozyon riski taşıyor. Erozyonun yoğun olduğu alanlar daha çok Kartal ve Amanos dağlarının eteklerinde bulunuyor.
Erozyonun daha az görüldüğü İslahiye, Araban ve Barak ovaları ise tarımsal üretim açısından kentin en elverişli bölgeleri arasında yer alıyor.
Step ve Maki Bitkileri Bir Arada
Gaziantep, İran-Turan ve Akdeniz fitocoğrafya bölgelerinin kesişim noktasında bulunması nedeniyle zengin bir bitki çeşitliliğine sahip.
Kentte step, bozkır, garig, maki ve orman formasyonları bir arada görülüyor. Sof Dağı ve Amanoslar çevresindeki meşe ormanları dikkat çekerken, zaman içerisinde bazı ormanlık alanların tarım arazilerine dönüştüğü belirtiliyor.
Gaziantep’in dağlık kesimlerinde yer yer çam, köknar ve sedir türleri bulunurken, geniş alanlarda step ve yarı step bitki örtüsü hakimiyetini sürdürüyor.
Kentteki doğal yaşam alanlarında keklik, turaç, yaban ördeği, yaban kazı, çil, kınalı baykuş, güvercin, serçe, yaban domuzu, tavşan, kirpi ve bıldırcın gibi birçok hayvan türü de görülüyor.
Gaziantep’in 9 İlçesi
Gaziantep’in merkez ilçelerini Şahinbey ve Şehitkamil oluşturuyor. Kentin diğer ilçeleri ise Oğuzeli, Nizip, İslahiye, Nurdağı, Araban, Karkamış ve Yavuzeli olarak sıralanıyor.
Coğrafi konumu, geniş plato ve ova alanları, Fırat Nehri, farklı iklim özellikleri ve zengin tarım potansiyeliyle Gaziantep, Güneydoğu Anadolu’nun önemli kentleri arasında yer alıyor.
