Bilimsel adı Pistacia vera olan ve sakız ağacıgiller familyasına ait bu özel ürün, Türkiye’de ilk ticari üretimin Gaziantep’te yapılması nedeniyle “Antep fıstığı” adıyla anılıyor.
Dünya genelinde “pistachio” olarak bilinen Antep fıstığı, sıcak ve kurak iklimi seven yapısıyla Gaziantep’in doğal koşullarına birebir uyum sağlıyor. Bu özellik, kenti Türkiye’nin en önemli fıstık üretim merkezlerinden biri haline getiriyor.
Gaziantep üretimde öncü konumda
Türkiye’de Antep fıstığı üretimi ağırlıklı olarak Gaziantep, Şanlıurfa, Siirt, Kahramanmaraş ve Adıyaman illerinde gerçekleştiriliyor. Gaziantep’te fıstık, yalnızca bir tarım ürünü olarak değil, binlerce ailenin geçim kaynağı ve kentin ihracat kalemleri arasında önemli bir değer olarak görülüyor.
Fıstık ağaçları ekildikten yaklaşık 5–7 yıl sonra ürün vermeye başlarken, tam verime ulaşmaları 10–15 yılı buluyor. Hasat dönemi ise genellikle ağustos sonu ile eylül başında gerçekleştiriliyor. Hasat sonrası kabuk ayıklama, kurutma ve sınıflandırma işlemleri yapılarak ürün tüketime hazır hale getiriliyor.
Besin değeri yüksek, talebi güçlü
Antep fıstığı; sağlıklı yağlar, protein, lif, vitamin ve mineral açısından oldukça zengin bir besin olarak öne çıkıyor. Özellikle B6 vitamini, potasyum, fosfor ve magnezyum içeriğiyle dikkat çeken fıstık, kalp sağlığını destekleyen tekli doymamış yağ asitleri içeriyor. Tok tutucu özelliği sayesinde diyet listelerinde de sıkça yer buluyor.
Baklavadan çikolataya geniş kullanım alanı
Gaziantep mutfağının vazgeçilmezi olan Antep fıstığı, başta baklava olmak üzere künefe, şöbiyet, katmer gibi geleneksel tatlılarda yoğun olarak kullanılıyor. Bunun yanı sıra dondurma, çikolata, lokum, helva ve pastacılık ürünlerinde de önemli bir hammaddedir. Fıstık ezmesi ve fıstık yağı gibi ürünler de son yıllarda artan ilgiyle birlikte öne çıkıyor.
Antep fıstığı çeşitleri neler?
Gaziantep’te yetiştirilen Antep fıstığı, hasat zamanı ve kullanım alanına göre farklı çeşitlere ayrılıyor. Her biri hem lezzet hem de kullanım amacı bakımından ayrı bir değere sahip.
Kırmızı (Ben) fıstık:
Tam olgunlaşmış Antep fıstığının hasadıyla elde edilir. Taze olarak çerez şeklinde tüketilebildiği gibi kavrularak da piyasaya sunulur.
Kavrulmuş Antep fıstığı:
Olgunlaşmış fıstıkların belirli oranda tuzlanarak kavrulmasıyla elde edilir. En yaygın çerez türlerinden biridir.
Boz iç:
En kaliteli ve en aromatik Antep fıstığı türü olarak bilinir. Hasat zamanından yaklaşık bir ay önce, tam olgunlaşmadan toplanır. Daha yeşil renge sahiptir ve özellikle baklava üretiminde tercih edilir.
Meverdi iç:
Boz iç ile kırmızı iç arasında bir olgunluk seviyesine sahiptir. Renk olarak daha kırmızımsıdır. Pasta, helva ve çeşitli tatlılarda yaygın olarak kullanılır.
Kırmızı iç:
Tam olgunlaşmış fıstıklardan elde edilir. Taneleri iri ve rengi belirgindir. Çerez olarak tüketilmesinin yanı sıra çikolata, lokum ve helva sanayisinde sıkça tercih edilir.
Coğrafi işaretli bir değer
Antep fıstığı, 17 Mayıs 2000 tarihinde Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından tescillenerek Gaziantep adına coğrafi işaret aldı. Bu tescil, ürünün hem kalitesini hem de kente özgü değerini resmen güvence altına aldı.
Gaziantep’te Antep fıstığı, yalnızca bir tarım ürünü değil; emeğin, sabrın ve yüzyıllardır süren üretim kültürünün simgesi olarak yaşamaya devam ediyor.
