Gaziantep düğünlerinin vazgeçilmez geleneklerinden biri olan "Yah Çekmek" ya da "Yah Basmak", sadece coşkunun ifadesi değil, araştırmalara göre kökleri Türk Şamanizmine uzanan kadim bir kültürel miras olarak yaşatılıyor.
Gaziantep'te düğün, nişan ve kına gecelerinin en dikkat çeken geleneklerinden biri olan "Yah Çekmek" ya da halk arasındaki adıyla "Yah Basmak", yüzyıllardır kuşaktan kuşağa aktarılmaya devam ediyor. Davul zurna eşliğinde halayların çekildiği en coşkulu anlarda erkeklerin hep bir ağızdan ritimli şekilde "Ya, yaa, yaaa, yah!" diye bağırmasıyla başlayan ritüel, kadınların çektiği zılgıtla tamamlanıyor.
Gaziantep Kültür Tarihi üzerine yapılan araştırmalara göre, düğünlerde yaşatılan bu gelenek yalnızca bir eğlence unsuru değil, kökleri binlerce yıl öncesine uzanan Türk Şamanizm geleneğinin günümüze ulaşan izlerinden biri olarak değerlendiriliyor. Toplumsal birlikteliği ve ortak coşkuyu simgeleyen "Yah Çekmek", Gaziantep folklorunun en özgün unsurları arasında gösteriliyor.
Erkekler "Yah" basıyor, kadınlar zılgıtla eşlik ediyor
Ritüel, halayın en hareketli bölümünde erkeklerin omuz omuza vererek ritmik şekilde "Ya, yaa, yaaa, yah!" nidasını yükseltmesiyle başlıyor. Erkeklerin bu ortak nidası sona erdiğinde ise kadınlar peş peşe çektikleri zılgıtlarla coşkuyu doruğa taşıyor. Böylece düğünlerde yıllardır sürdürülen "Yah ve Zılgıt" geleneği tamamlanmış oluyor.
Coşkuyu yöneten kişi: Gazcı
Yah çekme geleneğinde dikkat çeken unsurlardan biri de "gazcı" olarak adlandırılan kişidir. Grubun ortasında yer alan gazcı, el ve kol hareketleriyle kalabalığı yönlendirerek ritmi belirliyor, katılımcıları motive ediyor ve sesin daha gür çıkmasını sağlıyor. Gaziantep kültüründe gazcı olmadan çekilen yahın yeterince güçlü olmadığı kabul ediliyor.
Gaziantep'e özgü folklorik bir gelenek
Anadolu'nun birçok bölgesinde düğünlerde kadınların zılgıt çekme geleneği bulunsa da, zılgıttan önce erkeklerin topluca "Yah" nidası atması ve bunu belirli bir düzen içinde gerçekleştirmesi Gaziantep'e özgü folklorik bir özellik olarak öne çıkıyor. Bu yönüyle "Yah Çekmek", kentin kültürel kimliğinin önemli simgelerinden biri olarak kabul ediliyor.
Bugün de Gaziantep'te düzenlenen düğün, nişan ve kına gecelerinde yaşatılmaya devam eden "Yah Çekmek" geleneği, sadece eğlencenin değil, ortak hafızanın, dayanışmanın ve yüzyıllardır süregelen kültürel mirasın da güçlü bir sembolü olmayı sürdürüyor.
