Staj ve çıraklık dönemlerinde yapılan sigorta girişlerinin emeklilik başlangıcına dahil edilmesini bekleyenlerin gözü yeni gelişmelere çevrildi.
Son günlerde sosyal medyada Yargıtay'ın bu konuda emsal bir karar verdiği ve staj ile çıraklık başlangıcının artık emeklilik hesabında dikkate alınacağı yönündeki paylaşımlar tartışma yarattı.
SGK Uzmanı Özgür Erdursun ise söz konusu kararın bu şekilde yorumlanmasının doğru olmadığını belirterek, Yargıtay kararının kapsamına ilişkin değerlendirmelerde bulundu.
Yargıtay Kararında Ne Var?
Tartışmaların odağında Yargıtay 10. Hukuk Dairesinin 2024/6211 Esas, 2024/6406 Karar sayılı ve 5 Haziran 2024 tarihli kararı bulunuyor.
Davaya konu olayda, 15 Ekim 1993 tarihinde çıraklık eğitimi kapsamında işe giriş bildirgesi bulunan kişi, bu tarihin emeklilik açısından ilk sigortalılık başlangıcı olarak kabul edilmesini talep etti.
İlk derece mahkemesi tarafından reddedilen dava, Ankara Bölge Adliye Mahkemesine taşındı. İstinaf başvurusunun da esastan reddedilmesinin ardından dosyayı inceleyen Yargıtay 10. Hukuk Dairesi kararı bozdu.
Ancak bozma kararının, bütün staj ve çıraklık sigortalarının doğrudan emeklilik başlangıcı kabul edilmesi anlamına gelmediğine dikkat çekildi.
Kritik Ayrım: Çırak mı İşçi mi?
Erdursun'un değerlendirmesine göre Yargıtay kararındaki temel nokta, kişinin gerçekten çıraklık eğitimi kapsamında mı bulunduğu yoksa çırak olarak gösterilmesine rağmen fiilen normal bir çalışan gibi mi çalıştırıldığı.
Gerçek çıraklık ilişkisinde meslek ve sanat öğretiminin ön planda olması gerekiyor. Buna karşılık kişinin doğrudan üretime katılması, diğer çalışanlarla aynı işleri yapması ve mesleki eğitimin geri planda kalması durumunda çalışma ilişkisinin niteliğinin ayrıca araştırılması gerekiyor.
Bu nedenle Yargıtay; SGK tescil kayıtları, dönem bordroları ve çalışma şartlarının ayrıntılı şekilde incelenmesini istedi. Ayrıca dönemin çalışanları, komşu işyerlerinde çalışan kişiler ve davacının çalışma biçimini bilenlerin tanık olarak dinlenmesinin gerektiğine işaret edildi.
Karar Herkese Emeklilik Hakkı Getirmiyor
Yargıtay'ın bozma kararının ardından sosyal medyada ortaya çıkan “staj ve çıraklık başlangıcı artık emeklilik başlangıcı sayılacak” yorumlarının kararın kapsamını tam olarak yansıtmadığı belirtildi.
Karar, staj veya çıraklık sigortası bulunan herkes için otomatik bir hak oluşturmak yerine, somut olayda kişinin çalışma biçiminin ayrıntılı olarak araştırılması gerektiğine dayanıyor.
Tartışmanın Kaynağı Primler
Staj ve çıraklık mağdurlarının yıllardır gündeme getirdiği sorunun temelinde ise bu dönemlerde yatırılan sigorta primlerinin kapsamı bulunuyor.
Geçmiş yıllarda staj veya çıraklık kapsamında çalışan kişiler adına sigorta sicil numarası oluşturulup işe giriş bildirgesi düzenlenmesine rağmen, bu dönemlerde emekliliğe esas uzun vadeli sigorta kollarına prim yatırılmadı. Primler kısa vadeli sigorta kolları kapsamında ödendi.
Bu nedenle kişinin yıllar öncesine ait bir sigorta giriş kaydı bulunmasına rağmen söz konusu tarih, mevcut uygulamada emeklilik başlangıcını beklenen şekilde değiştirmiyor.
Çözüm İçin Meclis İşaret Edildi
Erdursun'a göre sorunun her hak sahibinin ayrı ayrı mahkemeye başvurmasıyla çözülmesi oldukça güç. Aradan uzun yıllar geçmesi nedeniyle bordroların bulunması, eski çalışma arkadaşlarına ulaşılması ve fiili çalışmanın niteliğinin tanıklarla kanıtlanması zorlaşabiliyor.
Bu nedenle staj ve çıraklık konusunda kalıcı ve geniş kapsamlı bir çözümün yasal düzenlemeyle sağlanması gerektiği ifade ediliyor.
Borçlanma Hakkı Gündemde
Çözüm önerileri arasında, geçmişte staj veya çıraklık nedeniyle sigorta kaydı oluşturulan kişilere belirli şartlarda borçlanma hakkı verilmesi öne çıkıyor.
Bu modele göre staj veya çıraklık döneminde uzun vadeli sigorta kollarına prim yatırılmamış sürelerin belirlenen şartlarla borçlandırılabilmesi öneriliyor. Borçlanmanın sigortalılık başlangıç tarihine ve emeklilik hesabına nasıl yansıyacağının ise yapılacak yasal düzenlemede açık şekilde belirlenmesi gerektiği kaydediliyor.
Gözler TBMM'ye Çevrildi
Staj ve çıraklık sigortasında yaşanan tartışmanın çözümü açısından gözler Türkiye Büyük Millet Meclisine çevrilmiş durumda. Yargıtay'ın söz konusu kararı herkese doğrudan emeklilik başlangıcı hakkı sağlamazken, staj ve çıraklık dönemlerinin emekliliğe etkisini değiştirecek genel bir düzenleme için kanuni değişiklik gerekiyor.
