Gaziantep'in eski mahalle kültüründe insanların hangi aileden olduğu kadar, hangi lakapla tanındığı da önemliydi. Soyadlarının yanında kullanılan aile lakapları kimi zaman mesleği, kimi zaman aile büyüğünü, kimi zaman da kuşaktan kuşağa aktarılan bir özelliği anlatıyordu.
Şehreküstü'ne ilişkin geçmişten kalan kayıt da bu kültürün dikkat çekici örneklerinden birini oluşturuyor.
1937'de çekildiği belirtilen Şehreküstülüler fotoğrafıyla birlikte aktarılan listede tam 142 aile bulunuyor.
Şehreküstü'nün adı nereden geliyor?
Şehreküstü denildiğinde ismin ilk bakışta “şehir” ve “küsmek” kelimelerinden geldiği düşünülebiliyor. Ancak aktarılan tarihsel anlatıya göre bölgenin eski adı “Şah Rah Üstü” olarak geçiyor.
Bu ifade “ana yol üstü” anlamıyla açıklanıyor. Halep yolunun geçmişte bu bölgeden geçtiği ve buranın Gaziantep'in ana girişlerinden biri olduğu belirtiliyor.
Zaman içerisinde kullanılan ismin değişerek bugünkü “Şehreküstü” biçimini aldığı aktarılıyor.
Bugün de tanıdık gelen aileler var
Listede Gaziantep'te bugün de bilinen çok sayıda aile adına rastlanıyor.
Abdioğlu, Apaydın, Aslantaş, Atay, Bilge, Bilgiç, Büker, Büyükekşi, Dinçer, Eralp, Erdem, Fadıloğlu, Güngen, Konukoğlu, Ocak, Özsoy, Pişkin, Tahmazoğlu ve Teymur gibi soyadları Şehreküstü'nün eski aileleri arasında sıralanıyor.
Ancak kayıtları asıl ilginç hale getiren ayrıntı, ailelerin yalnızca bugünkü soyadlarıyla değil eski lakaplarıyla da yer alması.
Hacı Kezzolar, Garalök, Molla Araplar...
Bilgiçler “Hacı Kezzolar”, Karayiğitler “Garalök”, Eralpler ve Sağlamlar “Molla Araplar” olarak anılıyor.
Bilgeler için “Bulaşıkzadeler-Müftünün Oğulları”, Gökseller için “Übeyddin Oğulları”, Özsoylar için ise “Mütevellizadeler” ifadeleri kullanılıyor.
Listede mesleklerle bağlantılı olduğu anlaşılan aile isimleri de dikkat çekiyor. Başsimitciler, Başüzümcüler, Bükücüler, Çubukcular, Elmacılar, Kirişciler, Kuyucular, Külekciler, Leblebiciler, Sökücüler, Tütüncüler ve Üzümcüler bunlardan bazıları.
Körükcü Hafızgil'in yanında “Körükcü, İyikörükcü”, Sağlamer ailesinin yanında “havlucu kendirci Maamet”, Tebirler'in yanında ise “Kilimci Cumcum Nuri” notlarının bulunması, dönemin meslek ve lakap kültüründen de izler taşıyor.
Gaziantep'in mahalle hafızası
Şehreküstü kayıtlarında yalnızca aileler değil, eski Antep'in insanları da karşımıza çıkıyor.
“Ebenin uşakları”, “Fatma ebenin çocukları”, “Çil Sakıpgil”, “Hacı Hangiller”, “Hacı Şıhlar”, “Helvacıkaralar”, “Horozgil”, “Mulla Petekler” ve “Tabanıyassılar” gibi ifadeler dönemin mahalle kültürünün insanları birbirinden ayırmak için oluşturduğu zengin lakap dünyasını gösteriyor.
Bazı kayıtlarda kişilerin isimleri de korunmuş. Söylemezler ailesinin yanında Şehit Mahmut Söylemez, İbrahim Söylemez ve Doktor Lütfü Söylemez'in; Özyetginler ailesinin yanında Mehmet Baki Özyetgin ile Ali Osman Özyetgin'in isimleri yer alıyor.
Tam 142 aile
Şehreküstü'nün eski sakinlerine ilişkin listede 142 aile adı bulunuyor. Abdioğlu ile başlayan kayıt, Yüzbaşı Göksular ile sona eriyor.
1937 tarihli fotoğraf ve beraberindeki isimler, Şehreküstü'nün yalnızca eski yapı ve sokaklardan ibaret olmadığını; aileleri, esnafı, meslekleri ve lakaplarıyla kendine özgü bir mahalle kültürüne sahip olduğunu da gösteriyor.
Gaziantep büyüdü, Şehreküstü değişti ancak yaklaşık bir asır öncesinden kalan bu 142 isim, eski mahallenin kimlerden oluştuğunu bugün yeniden hatırlatıyor.
1937 tarihli fotoğraf ve beraberindeki isimler, Şehreküstü'nün yalnızca eski yapı ve sokaklardan ibaret olmadığını; aileleri, esnafı, meslekleri ve lakaplarıyla kendine özgü bir mahalle kültürüne sahip olduğunu da gösteriyor.
Gaziantep büyüdü, Şehreküstü değişti ancak yaklaşık bir asır öncesinden kalan bu 142 isim, eski mahallenin kimlerden oluştuğunu bugün yeniden hatırlatıyor.
İşte Şehreküstü'nün 142 ailesi
1937 yılına ait olduğu belirtilen Şehreküstülüler fotoğrafıyla birlikte aktarılan listede yer alan aileler ve bilinen lakapları şöyle:
Abdioğlu
Abuşoğulları
Ahiler
Akdağlar
Akıllar (Agiller)
Aksüvek
Algınlar (Unculardan Ahmet Ağa)
Apaydınlar (Apardımlar)
Arıcılar (Çil Sakıpgil)
Aslantaşlar
Aslanyürekler
Aşşıkcılar
Ataylar
Baloğulları
Balosölar
Başsimitciler
Baştimurlar
Başüzümcüler
Baturlar
Bayrakcılar
Bayramhocagil
Bazoğluları
Bilgeler (Bulaşıkzadeler - Müftünün Oğulları)
Bilgiçler (Hacı Kezzolar)
Bükerler
Bükücüler
Büyükekşiler
Caba Hüseyin'in dokumacı, iplik ve kumaş boyacısı evlatları
Cansunarlar
Cellat Mehmet Darak
Ceren Ali
Coşkunlar (Meşefeci İbrahim)
Çakılar
Çayırağası
Çekiciler
Çelebiler
Çopurlar
Çubukcular
Dailer
Dinçerler
Dururlar
Dürrüler
Düverler
Düzveroğulları
Ebenin Uşakları
Elbeylioğulları
Elmacılar
Eralpler (Molla Araplar)
Erdemler
Erpamukcular
Ertürkler
Evgüllüler
Fadıloğlu
Fermanlı
Filizler
Gencolar
Gökler
Gökseller (Übeyddin Oğulları)
Göksular
Gözeçarpanlar
Güngenler
Hacı Hangiller
Hacı Şıhlar
Haksallar
Haleplioğlu
Hamikoğulları
Helvacıkaralar
Hengirmenler
Horozgil
Hömbüller
Kadıoğlu Kürüz Maamet (Yarım Bıyık Kadir)
Kamberoğlu
Karaaşlar
Karayiğitler (Garalök)
Karpuzoğulları
Kıcıklar
Kıllamalar
Kirişciler
Koçaklar
Konukcular
Konukoğluları
Koruklar
Körcükler
Körükcü Hafızgil (Körükcü, İyikörükcü)
Kutsallar
Kuyucular
Külekciler
Küpeliler
Leblebiciler
Maviler
Mazırıklar
Mestikler
Mıhcıoğulları
Morcalıllar
Mulla Petekler
Mustafa Bidar (Meco Mustafa)
Ocaklar
Osmanlıoğlu
Ottaşlar
Öğücüler (Fatma Ebenin Çocukları)
Özballar
Özbirecikliler
Özçaylar
Özekiciler
Özerkekler
Özkaralar
Özkülekciler
Özovacılar
Özsoylar (Mütevellizadeler)
Özsöylerler
Özufacıklar
Özustalar (Caba Hüseyin)
Özyetginler (Mehmet Baki Özyetgin Kral Labi, Ali Osman Özyetgin, Kilimci Ali Osman)
Payyumlar
Pişkinler
Polattaşlar
Sağlamer (Havlucu Kendirci Maamet)
Sağlamlar (Molla Araplar)
Salarlar
Samancıoğulları
Sarıballar
Sarılar
Semetler
Senemoğlu
Sökücüler
Söylemezler (Şehit Mahmut Söylemez, İbrahim Söylemez, Doktor Lütfü Söylemez)
Şengezerler
Şiltolar
Tabanıyassılar
Tahmazoğlu
Tatarlar
Tataroğluları
Tebirler (Kilimci Cumcum Nuri)
Teymurlar
Tılfarlıoğulları
Tombalaklar
Tütüncüler
Üzümcüler
Yapıcı Mamo (Mehmet Özeren)
Yediler
Yetişkinler
Yüzbaşı Göksular
