Osmanlı döneminde astronomi ve astroloji, İlm-i Nücum adı verilen bir ilim kapsamında önemli bir yere sahipti. Müneccimbaşılar yıldızların konumlarını yorumlarken, burçlara da farklı isimler ve anlamlar yükleniyordu.
Bugün kullanılan burç isimlerinin Osmanlı dönemindeki karşılıkları ise dikkat çekiyor. Hamel’den Sevr’e, Cevza’dan Sünbüle’ye kadar burçların isimleri ve kendilerine yüklenen anlamlar dönemin astroloji anlayışını yansıtıyordu.
İşte Osmanlı döneminde burçların karşılıkları ve onlara yüklenen anlamlar:
Koç: Hamel
Hamel, sözlük anlamıyla kuzu veya genç koç anlamına geliyordu. Koç burcunda doğanların sadık, aceleci, samimi ve lider olarak tanımlandığı aktarılıyordu. Ayrıca aşka düşkün kişiler olarak tasvir ediliyorlardı.
Müneccimbaşılara göre ava çıkmak için en uygun zamanlardan biri Koç burcu dönemiydi. Bu dönem mart sonu ile nisan başına denk geliyordu.
Boğa: Sevr
Arapçada boğa veya öküz anlamına gelen Sevr, Boğa burcunun Osmanlı’daki karşılığıydı.
Boğa burcunda doğanların yükte ağır olanı kaldırabildiği ancak gönül yükünü taşıyamadığı söyleniyordu. Bu burç döneminde evlenmenin uygun olduğuna inanılıyordu.
İkizler: Cevza
Cevza, merkezde veya orta yerde bulunan yıldızlar anlamına geliyordu. Arap edebiyatında ise ikiz insan silüeti anlamında kullanılıyordu.
Osmanlı yorumunda İkizler burcu yücelik ve yükseklikle ilişkilendiriliyordu. Bu dönemde yapılan anlaşmaların kalıcı olacağı düşünülüyordu.
Yengeç: Seretân
Doğrudan yengeç anlamına gelen Seretân, Yengeç burcunun Osmanlı’daki adıydı.
Günümüzde aileye bağlılıkla anılan Yengeç burcu, Osmanlı döneminde yalnızlığı seven ve inatçı kişilerle ilişkilendiriliyordu. Bu dönemde avlanmanın ve yeni kıyafetler giymenin hayır getireceğine inanılıyordu.
Aslan: Esed
Esed, aslan anlamına geliyordu. Aslan burcunun güç ve hükümdarlığı simgelediği düşünülüyordu.
Bu nedenle Aslan figürüne saray minyatürlerinde de sıkça yer verildiği aktarılıyordu.
Başak: Sünbüle
Buğday başağı anlamına gelen Sünbüle, Başak burcunun karşılığıydı.
Başak burcu Osmanlı döneminde de düzenli ve titiz kişilerle ilişkilendiriliyordu. Bu dönemin sefere çıkmak için hayırlı zamanlardan biri kabul edildiği belirtiliyordu.
Terazi: Mîzan
Adalet, tartı ve terazi anlamlarına gelen Mîzan, Terazi burcunun Osmanlı’daki adıydı.
Terazi dönemi iletişim ve ilişkilerle ilişkilendiriliyor, devletler arasındaki anlaşmaların yapılması için uygun zaman olarak görülüyordu. Elçilerin de en çok bu dönemde gönderildiği aktarılıyordu.
Akrep: Akreb
Akrep burcu ve bu burcun denk geldiği dönem Osmanlı döneminde uğursuz kabul ediliyordu.
Bunun nedenlerinden biri Merih olarak adlandırılan Mars’ın uğursuzlukla özdeşleştirilmesiydi. Ay Akrep burcundayken kötülüklerden sakınmak gerektiğine inanılıyordu. Başak burcunda sefere çıkılması tavsiye edilirken Akrep döneminde sefere çıkılması önerilmiyordu.
Yay: Kavs
Yay burcu, Osmanlı döneminde de neşe, mutluluk ve zevkle ilişkilendiriliyordu.
Yay burcu döneminin gelmesiyle birlikte mutluluk, eğlence ve bereketin de geleceğine inanılıyordu.
Oğlak: Cedi
Arapçada oğlak anlamına gelen Cedi, Oğlak burcunun karşılığıydı.
Osmanlı yorumlarında Oğlak burcunda doğan kişiler duygusal olarak tanımlanıyordu. Aşkın peşinden koşan ve zaman zaman mecnun hallere düşen kimseler olarak anıldıkları aktarılıyordu.
Kova: Devl
Devl, su kovası anlamına geliyordu ve Kova burcunun Osmanlı’daki karşılığıydı.
Kova döneminde bahçe işleriyle uğraşmanın, ekip biçmenin iyi sonuçlar vereceğine inanılıyordu. Toprağın bereketli olacağı düşüncesiyle halkın bu dönemde bahçe işlerine yöneldiği aktarılıyordu.
Balık: Hût
Balık anlamına gelen Hût, bahar aylarına denk geldiği için doğumla ilişkilendiriliyordu.
Bu dönemde yapılacak işlerin iyilik getireceğine inanılırken, Balık burcunda doğan kişilerin vatana ve millete hayırlı kişiler olacağı düşünülüyordu.
