Meclis’e sunulan yasa teklifleriyle birlikte gündeme gelen bu sistem, emeklilikte adil bir geçiş hedeflerken, yaş ve prim şartlarının kademeli olarak belirlenmesini öngörüyor. Tamamlayıcı emeklilik sistemiyle birlikte değerlendirilen düzenleme, sosyal güvenlik reformları arasında öne çıkıyor.
Kademeli Emeklilik Neyi Amaçlıyor?
Kademeli emeklilik sistemi, çalışanların emekliliğe geçiş sürecinde yaşadığı eşitsizlikleri azaltmayı hedefleyen bir model olarak tanımlanıyor. Bu sistemde emeklilik yaşı ve prim gün sayısı, sigorta başlangıç tarihine göre aşamalı biçimde belirleniyor.
Özellikle EYT kapsamı dışında kalan ve 1999 sonrası sigorta girişi bulunan çalışanları ilgilendiren bu model, erken emeklilik beklentisini tamamen ortadan kaldırmadan daha dengeli bir yapı oluşturmayı amaçlıyor. Prim gün indirimi ve yaş şartlarının kademeli artışı bu sistemin temel unsurları arasında yer alıyor.
Meclis Süreci Nasıl İşliyor?
Emeklilik sisteminde kademeli geçişi öngören düzenleme, CHP Karabük Milletvekili Cevdet Akay tarafından hazırlanan yasa teklifiyle Meclis gündemine taşındı.
Tamamlayıcı emeklilik modeliyle birlikte ele alınan bu teklifin, milyonlarca çalışanın emeklilik planlamasını doğrudan etkileyeceği belirtiliyor.
Özellikle 2000 yılı sonrası sigorta girişi olan çalışanlar, “kademeli emeklilik nedir”, “erken emeklilik şartları” ve “emeklilikte yaş ve prim günleri” gibi başlıklar üzerinden süreci yakından izliyor.
Bakanlıktan Net Açıklama Geldi
Kademeli emeklilik sistemine ilişkin tartışmalar sürerken, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Işıkhan konuyla ilgili açıklamalarda bulundu.
Işıkhan,
"Emeklilik sisteminde bir değişiklik planlamıyoruz. Emekli olabilmek için gereken prim ve yıl şartlar devam edecek."
ifadelerini kullandı.
Bu açıklama, kademeli emekliliğin kısa vadede hayata geçirilme ihtimaline yönelik beklentileri sınırladı.
Kimler Erken Emeklilik Hakkından Yararlanabiliyor?
Mevcut mevzuata göre erken emeklilik hakkı, bazı özel gruplar için geçerli olmaya devam ediyor. Bu kapsamda erken emekli olabilecek gruplar şöyle sıralanıyor:
EYT’liler:
8 Eylül 1999 öncesi sigorta girişi olanlar, yaş şartı aranmadan emekli olabiliyor. Kadınlar için 20 yıl sigortalılık ve 5.000 prim günü, erkekler için 25 yıl sigortalılık ve 5.975 prim günü şartı bulunuyor.
Engelli çalışanlar:
En az %40 engellilik oranına sahip olanlar, vergi indirimiyle yaş şartı olmadan emekli olabiliyor.
%60 ve üzeri: 15 yıl – 3.960 gün
%50–59: 16 yıl – 4.320 gün
%40–49: 18 yıl – 4.680 gün
Malulen emeklilik:
En az %60 iş gücü kaybı bulunanlar, 10 yıl sigortalılık ve 1.800 prim günüyle emekli olabiliyor.
Fiili hizmet süresi zammı bulunan meslekler:
Maden işçileri, basın çalışanları ve askeri personel gibi riskli işlerde çalışanlar, yıpranma payı sayesinde daha erken emeklilik hakkı elde edebiliyor.
Doğum ve askerlik borçlanması yapanlar:
Kadınlar her doğum için 2 yıl olmak üzere en fazla 6 yıl, erkekler ise askerlik süresi kadar borçlanma yaparak sigorta başlangıcını geri çekebiliyor.
Bu haklar, sigorta statüsüne göre (4A, 4B, 4C) farklılık gösterebiliyor.
Kademeli Emeklilikte Nasıl Emekli Olunur?
Kademeli emeklilik modeli, sigorta başlangıç tarihine göre emeklilik yaşının ve prim gün sayısının yıl bazında artırıldığı bir geçiş sistemi olarak tanımlanıyor. Özellikle 2000–2008 yılları arasında sigortalı olanlar için bu modelin uygulanması öngörülüyor.
Örneğin, 2000 yılında sigortalı olan bir kadın için emeklilik şartları 43 yaş ve 6.250 prim günü olarak hesaplanırken, 2008 yılında sigortalı olan bir erkek için bu şartlar 50 yaş ve 6.850 prim günü seviyesine çıkıyor.
