Gaziantep Üniversitesi araştırmacıları, Antep fıstığı üretiminde atık olarak ortaya çıkan kabukların tarımda yeniden değerlendirilebilmesinin önünü açabilecek önemli sonuçlara ulaştı.
Nizip’te fıstık bahçesinde yapılan saha çalışmasında, uygun şekilde kompostlaştırılan Antep fıstığı kabuklarının toprağın su tutma özelliğini iyileştirdiği, ağaçların beslenmesine katkı sağladığı ve meyvenin bazı kalite göstergelerinde olumlu sonuçlar verdiği belirlendi. Araştırma, özellikle kuraklık baskısının giderek arttığı Gaziantep’te fıstık üretimi açısından dikkat çekici veriler ortaya koydu.
Gaziantep Üniversitesi Biyoloji Bölümü araştırmacıları Uğur Vural, Hüseyin Tekin, Enes Furkan Boyraz ve Prof. Dr. İbrahim Halil Kılıç tarafından hazırlanan çalışma, Antep fıstığı işleme tesislerinde ortaya çıkan kabukların yalnızca bir atık değil, yeniden tarıma kazandırılabilecek yerel bir kaynak olabileceğini gösterdi.
Uluslararası dergide yayımlandı
TEMA Vakfı, Damak Chocolate ve Sezor Gıda’nın katkı sunduğu araştırma, uluslararası hakemli Emirates Journal of Food and Agriculture dergisinde 25 Ağustos 2026 tarihinde yayımlandı.
Çalışmada, işleme tesislerinden alınan Antep fıstığı kabuklarının doğrudan toprağa verilmesi yerine uygun koşullarda kompostlaştırılarak yeniden fıstık bahçelerinde kullanılmasının etkileri araştırıldı.
80 fıstık ağacında denendi
Saha çalışması 2022-2023 üretim döneminde Nizip ilçesine bağlı Kesiktaş Mahallesi’ndeki yetişkin bir Antep fıstığı bahçesinde gerçekleştirildi.
Toplam 80 fıstık ağacı beş ayrı gruba ayrıldı. Gübre uygulanmayan kontrol grubu ile yalnızca mineral gübre, solucan gübresi, çiftlik gübresi ve Antep fıstığı kabuğu kompostu uygulanan grupların sonuçları karşılaştırıldı. Organik materyaller mineral gübreyle birlikte kullanıldı.
Fıstık işleme tesislerinden temin edilen kabuklar ise doğrudan ağaçların altına dökülmedi. Kabuklar kontrollü koşullarda sığır gübresiyle karıştırılarak kompostlaştırıldı. Yaklaşık 21 günlük işlemin ardından koyu kahverengi renkte ve toprak kokusuna sahip olgun kompost elde edildi.
Kuraklıkla mücadelede dikkat çeken sonuç
Araştırmanın Gaziantep ve bölge çiftçisi açısından öne çıkan sonuçlarından biri toprağın su tutma özelliğinde görüldü. Fıstık kabuğu kompostu uygulanan topraklarda su tutma kapasitesi, tarla kapasitesi ve suyun toprağa geçişine ilişkin göstergelerin yalnızca mineral gübre kullanılan topraklara göre daha olumlu olduğu tespit edildi.
Yağış miktarının sınırlı olduğu ve kuraklık baskısının tarımsal üretim üzerindeki etkisinin giderek arttığı Gaziantep’te bu sonuç ayrı bir önem taşıyor. Toprağın suyu daha iyi tutabilmesi, hem yağıştan hem de sulama suyundan daha fazla yararlanılmasına katkı sağlayabilecek bir unsur olarak değerlendiriliyor.
Meyvenin kalite göstergeleri iyileşti
Fıstık kabuğu kompostu kullanılan ağaçların yapraklarında azot, fosfor, potasyum, demir, çinko ve bakır gibi önemli besin elementlerinin daha yüksek seviyelere ulaştığı belirlendi.
Organik uygulamaların, üreticinin ürün kalitesi açısından önem verdiği meyvenin çıtlama oranı, iç randımanı ve iriliğinde de olumlu değişiklikler sağladığı görüldü. Araştırmada toplam ürün veriminin değil, meyve kalite göstergelerinin değerlendirildiğinin de altı çizildi.
Topraktaki yararlı bakterilere de katkı sağladı
Araştırmacılar çalışmada toprağın yalnızca fiziksel özelliklerini değil, toprakta bulunan bakterileri de inceledi. Laboratuvar ortamında yetiştirilebilen bakterilerin ileri tanımlama yöntemleriyle yapılan analizlerinde dikkat çekici sonuçlara ulaşıldı.
Fıstık kabuğu kompostunun kullanıldığı topraklarda Pseudomonas ve Bacillus gibi bitki gelişimi ile topraktaki besin döngüsünü destekleyebilen bazı bakteri gruplarına daha fazla rastlandı. Bulgular, kompostun toprağın biyolojik canlılığının desteklenmesine de katkı sağlayabileceğini ortaya koydu.
Kılıç: Atık değil, değerli bir tarımsal kaynak
Araştırma ekibinden Prof. Dr. İbrahim Halil Kılıç, Antep fıstığı kabuklarının doğru şekilde değerlendirilmesi halinde Gaziantep tarımına yeniden kazandırılabileceğine dikkat çekti.
Kılıç, “Antep fıstığı kabuğunu yalnızca ortadan kaldırılması gereken bir atık olarak görmemeliyiz. Uygun şekilde kompostlaştırıldığında bu yerel materyal toprağın su tutmasına, besin döngüsüne ve biyolojik canlılığına katkı sunabilecek değerli bir tarımsal kaynağa dönüşebilir. Bu yaklaşım, hem bölgemizdeki atık yükünün azaltılması hem de kuraklık şartlarına karşı daha dayanıklı bahçelerin oluşturulması bakımından önemlidir” dedi.
Vural: Sonuçlarımız umut verici
Çalışmanın sorumlu yazarı Uğur Vural ise araştırmanın sonuçlarının doğrudan ham fıstık kabuklarının ağaçların altına dökülmesi şeklinde değerlendirilmemesi gerektiğinin altını çizdi.
Vural, “Burada söz konusu olan, ham fıstık kabuklarının doğrudan ağacın altına dökülmesi değildir. Kabukların kontrollü şekilde kompostlaştırılması ve bahçenin toprak analizine göre kullanılması gerekir. Sonuçlarımız umut verici olmakla birlikte, yaygın bir uygulama önerisi için farklı bahçelerde ve birden fazla üretim yılında yeni çalışmalar yapılmalıdır” diye konuştu.
Çiftçiye önemli uygulama uyarısı
Denemelerde ağaç başına 20 kilogram olgunlaştırılmış fıstık kabuğu kompostu mineral gübreyle birlikte kullanıldı. Ancak araştırmacılar bu miktarın her fıstık bahçesinde uygulanabilecek standart bir gübreleme reçetesi olmadığına dikkat çekti.
Toprağın yapısı, ağacın yaşı, sulama olanakları ve mevcut besin değerleri bahçeden bahçeye değiştiği için uygulamanın toprak ve yaprak analizleri doğrultusunda ve uzman görüşü alınarak yapılması gerektiği belirtildi.
Fıstığın kabuğu yeniden fıstığa dönebilir
Çalışma, Antep fıstığı işleme tesislerinde büyük miktarlarda ortaya çıkan kabukların çöpe gitmesi veya çevresel yük oluşturması yerine yeniden ekonomik değere dönüştürülmesi açısından da önem taşıyor.
Uygun yöntemle kompostlaştırılan kabukların yeniden fıstık bahçelerine kazandırılmasıyla hem atık miktarının azaltılması hem toprağın korunması hem de yerel kaynaklara dayalı döngüsel tarım uygulamalarının geliştirilmesi mümkün olabilecek.
Araştırma, Gaziantep Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Birimi tarafından FEF.YLT.22.21 proje koduyla desteklendi. Araştırma ekibi, katkılarından dolayı TEMA Vakfı ve Damak Chocolate’a, çalışmada kullanılan solucan gübresinin temini nedeniyle de Sezor Gıda Tarım Ltd. Şti.’ye teşekkür etti.
