Gaziantep’in geçmişine ilişkin dikkat çekici bilgiler, kentin sağlık hizmetlerinin yıllar içinde geçirdiği değişimi gözler önüne seriyor. 1874 yılından 1938 yılına kadar uzanan kayıtlarda belediye tabipleri, serbest çalışan eczacılar ve sağlık kurumlarında görev yapan isimler yer alıyor. Cumhuriyet öncesinden Cumhuriyet’in ilk yıllarına kadar uzanan bu dönemde, hekimlerin aynı zamanda eczacılık faaliyetleri yürütmesi ve eczanelerin belirli caddelerde yoğunlaşması dikkat çekiyor. Kayıtlarda adı geçen çok sayıda isim, Gaziantep’in sağlık geçmişinde önemli bir yer tutuyor.
10 Bin Kişiye Bir Eczane Açılıyordu
Aktarılan tarihî bilgilere göre, 1940 yılına kadar Gaziantep’te her 10 bin kişiye bir eczane açılmasına izin veriliyordu. Eczaneler arasında en az 100 metre mesafe bulunması gerektiği belirtilirken bu uygulama, dönemin eczane açılışlarında nüfus ve mesafe ölçütlerinin dikkate alındığını ortaya koyuyor.
Günümüzden farklı olarak o yıllarda bazı tabipler, hekimlik görevlerinin yanı sıra eczacılık faaliyetlerini de yürütüyordu.
Gaziantep’in İlk Sağlık Kayıtlarında Dikkat Çeken İsimler
1874 yılına ait kayıtlarda Belediye Tabibi Kirkor Efendi'nin adı yer alıyor. 1879 yılında Opr. Dr. Zizezade Bekir Efendi, 1887 yılında ise Kiork Ağa belediye tabibi olarak kayıtlara geçti.
1888 yılına gelindiğinde Belediye Eczacısı Artin Efendi'nin ismi görülürken 1890 yılında Amerikan Hastanesi'nde görev yapan eczacı Musis Efendi de dönemin sağlık çalışanları arasında bulunuyordu.
1894 yılında Muhammed Mutat Efendi, 1895 yılında Mehmet Efendi ve 1899 yılında Josef Efendi belediye tabibi olarak görev yapan isimler arasında yer aldı.
Suburcu Ve Gaziler Caddesi Eczacıların Adresiydi
Gaziantep’in köklü ticaret merkezlerinden Suburcu ve Gaziler Caddesi, geçmişte eczanelere de ev sahipliği yapıyordu.
1895 yılında Topal Asador'un Suburcu Caddesi'nde, 1897 yılında Manuel Kendirciyan'ın Gaziler Caddesi'nde serbest eczacılık yaptığı kayıtlarda yer alıyor. 1899 yılında Sabis'in Gaziler Caddesi'nde, 1900 yılında ise Nersis'in Suburcu Caddesi'nde eczacılık yaptığı görülüyor.
Aynı yıl Dikvan'ın Balıklı'da faaliyet göstermesi, eczanelerin kentin farklı noktalarına da yayıldığını gösteriyor.
1902 yılında Annikyan Suburcu Caddesi'nde, Musa Efendi ise Karagöz Caddesi'nde serbest eczacı olarak kayıtlara geçti.
Hekim Ailelerinden Eczacılığa Uzanan Yol
1903 yılına ait kayıtlarda Karagöz Caddesi'nde faaliyet gösteren Samuel Hekimyan dikkat çekiyor. Artin Hekim'in oğlu olarak belirtilen Samuel Hekimyan'ın ardından, 1904 yılında Habip Hekim'in oğlu Puzant'ın Suburcu Caddesi'nde eczacılık yaptığı görülüyor.
1905 yılında ise Habip Hekim'in kardeşi Agop Bezciyan'ın Arasa'da serbest eczacı olarak faaliyet gösterdiği kaydediliyor.
Bu bilgiler, dönemin bazı eczacılarının hekim ailelerinden geldiğini ve sağlık alanında aile bağlarının bulunduğunu ortaya koyuyor.
Kadın Sağlık Çalışanları Da Kayıtlarda Yer Aldı
Gaziantep'in eski sağlık kayıtlarında kadın çalışanların isimleri de bulunuyor.
1897 yılında Sarı Hastane'de tabip olarak görev yapan Hamilton Hanım, kayıtlarda yer alan dikkat çekici isimlerden biri oldu.
1904 yılında Anastasyan Koloryani Hanım belediye ebesi olarak kaydedilirken 1907 yılında Nefise Hanım ve Nursiye Hanım da aynı görevle kayıtlara geçti.
Kadın sağlık çalışanlarının bu dönemdeki varlığı, Gaziantep'in sağlık hizmetlerinin geçmişine ilişkin önemli ayrıntılar arasında bulunuyor.
1910 Yılında Dört Tabibin Adı Öne Çıktı
1910 yılı kayıtlarında belediye tabipleri Kosti Efendi, Yuvanyan Efendi ve Habip Efendi'nin isimleri yer aldı. Aynı yıl Hosep Efendi'nin ise serbest tabip olarak faaliyet gösterdiği belirtildi.
Daha önceki kayıtlarda 1900 yılında Mahmut Efendi, 1902 yılında Toros Efendi, 1903 yılında Halfeyan Artin Efendi ve 1906 yılında Abbas Efendi de belediye tabibi olarak bulunuyordu.
Cumhuriyet'in İlk Yıllarında Eczaneler El Değiştirdi
1920'li yıllara ait kayıtlar, Gaziantep'te eczacılık faaliyetlerinin yeni isimlerle devam ettiğini gösteriyor.
1921 yılında Şükrü Efendi ve Hakkı Efendi belediye eczacısı olarak kayıtlarda yer aldı. 1922 yılında Antakyalı Tevfik Doğan, Nersis'e ait eczaneyi devralarak faaliyetlerini sürdürdü.
1923 yılında Antakyalı İsmail Hakkı Akbarlas'ın Kanaat Eczanesi ile kayıtlara geçtiği görülürken 1924 yılında Asaf Erkılıç, Suburcu Caddesi'ndeki Şifa Eczanesi ile dönemin eczacıları arasında yer aldı.
1925 yılında Cemil Barlas da Suburcu Caddesi'nde serbest eczacılık yaptı.
Şifa Ve Kanaat Eczaneleri Tarihe Geçti
Cumhuriyet'in ilk yıllarında faaliyet gösteren Kanaat Eczanesi ve Şifa Eczanesi, isimleri günümüze ulaşan eski eczaneler arasında bulunuyor.
1928 yılında Antepli İsmail Hakkı belediye eczacısı olarak kayıtlara geçerken 1930 yılında Salih Göksel'in Belediye Eczanesi'ni devraldığı belirtiliyor.
1933 yılında Bekir Aksoy'un Alaybey Camii yanında serbest eczacılık yaptığı, 1938 yılında ise Vasıf Onat'ın Tevfik Doğan'a ait eczaneyi devraldığı görülüyor.
Gaziantep'in Sağlık Hafızasında İz Bıraktılar
1874'ten 1938'e uzanan bu kayıtlar, Gaziantep'te eczacılığın yalnızca ilaç teminiyle sınırlı olmayan, hekimlik ve diğer sağlık hizmetleriyle iç içe gelişen geçmişini ortaya koyuyor.
Suburcu, Gaziler Caddesi, Karagöz Caddesi, Balıklı ve Arasa gibi kentin tarihî bölgelerinde faaliyet gösteren eczacılar, Gaziantep'in sağlık hizmetlerinin gelişiminde rol oynayan isimler arasında yer alıyor.
Kaynak: Asım Mıhcıoğlu
