Dünyanın en popüler sporlarından biri olan futbolun geçmişi, sanılandan çok daha eskiye dayanıyor. Günümüzde dev stadyumlarda milyonlarca taraftarın takip ettiği futbol, ilk olarak bugünkü kurallarıyla oynanmıyordu. Antik Çin'den Japonya'ya, Avrupa'dan İngiltere'ye kadar farklı toplumlarda ortaya çıkan top oyunları, futbolun tarihine ışık tutuyor. Modern futbolun temelleri ise 1863 yılında İngiltere'de atıldı.

Kaynak: Wikimedia Commons – Royal Engineers (1872).

Futbolun İlk İzleri Çin'de Ortaya Çıktı

FIFA'nın tarihsel değerlendirmelerine göre futbola benzeyen ve bilimsel kanıtlarla desteklenen en eski oyunlardan biri, MÖ 300-200 yıllarında Çin'de oynanan cuju idi.

Askerî eğitim amacıyla da kullanılan bu oyunda, kıl ve tüyle doldurulmuş deri topun iki bambu kamışı arasındaki 30-40 santimetre yüksekliğindeki kaleye gönderilmesi hedefleniyordu. Oyuncular elleri ve kolları dışında vücutlarının farklı bölümleriyle topa dokunabiliyordu.

Japonya'da ise 644 yılına ait kayıtlarda rastlanan kemari adlı oyun oynanıyordu. Bu oyunda amaç rakibi yenmek değil, topu yere düşürmeden oyuncular arasında dolaştırmaktı.

Kaynak: Wikimedia Commons – Painting of Cuju, Wang Qi'nin tarihî eserinden.

Avrupa'da Futbolun İlk Örnekleri

Antik Yunanistan'da oynanan episkiros ve Roma İmparatorluğu dönemindeki harpastum, futbola benzeyen diğer oyunlar arasında yer aldı. Ancak bu oyunlarda topa elle müdahale edilebiliyor, kurallar günümüz futbolundan büyük ölçüde farklılık gösteriyordu.

FIFA, söz konusu antik oyunlarla modern futbol arasında doğrudan bir devamlılık bulunduğunu kabul etmiyor.

Kaynak: Wikimedia Commons – Calcio Fiorentino (1688).

İngiltere'de Futbol Oynamak Yasaklandı

Orta Çağ İngiltere'sinde köyler ve kasabalar arasında oynanan güruh futbolu, oldukça sert mücadelelere sahne oluyordu. Oyuncu sayısının sınırlandırılmadığı karşılaşmalara yüzlerce kişi katılabiliyordu.

Yaşanan kargaşa nedeniyle İngiltere Kralı II. Edward, 13 Nisan 1314'te futbol oynanmasını yasakladı. Sonraki hükümdarlar döneminde de devam eden yasaklar, futbolun uzun yıllar kısıtlanmasına neden oldu.

Kaynak: Wikimedia Commons – Mobfooty (1721).

Modern Futbolun Doğum Tarihi: 1863

Bugün oynanan futbolun temelleri 19. yüzyılda İngiltere'de atıldı. Farklı okullarda değişik kurallarla oynanan oyunu ortak bir sisteme bağlamak amacıyla 1848 yılında Cambridge Kuralları hazırlandı.

26 Ekim 1863'te İngiltere Futbol Birliği (FA) kuruldu. Aynı yıl gerçekleştirilen toplantılar sonucunda futbolun ilk kapsamlı kuralları oluşturuldu.

Bu kurallarla oynanan ilk karşılaşma, 18 Aralık 1863'te Barnes ile Richmond arasında yapıldı ve mücadele 0-0 sona erdi.

Kaynak: Sheffield Football Club / Wikimedia Commons (1859).

İlk Uluslararası Maç 0-0 Bitti

Futbol tarihinin ilk resmî uluslararası karşılaşması, 30 Kasım 1872'de İskoçya'nın Glasgow kentinde İngiltere ile İskoçya arasında oynandı. Tarihî mücadelede gol sesi çıkmadı.

Aynı yıl FA Cup'ın ilk organizasyonu gerçekleştirildi. 1888'de ise 12 takımın katılımıyla İngiltere'de ilk futbol ligi kuruldu.

Kaynak: William Ralston / Wikimedia Commons (1872), tarihî çizim.

Futbol Dünyaya Nasıl Yayıldı?

İngiltere'de kuralları belirlenen futbol, Britanyalı denizciler, işçiler ve göçmenler aracılığıyla farklı kıtalara taşındı. Güney Amerika'dan Afrika'ya, Asya'dan Kuzey Amerika'ya kadar geniş bir coğrafyada yaygınlaştı.

1886'da futbol kurallarını düzenlemek amacıyla Uluslararası Futbol Birliği Kurulu (IFAB) kuruldu. 1904 yılında Paris'te kurulan FIFA ise futbolun uluslararası yönetiminde önemli bir dönüm noktası oldu.

Kaynak: The Illustrated London News / Wikimedia Commons (1891).

Kadınlar Da Futbol Sahasına Çıktı
Futbolun yaygınlaşmasıyla birlikte kadınlar da bu sporun gelişiminde yer aldı. İngiltere'de 1895 yılında British Ladies' Football Club takımları arasında oynanan karşılaşmalar, kadın futbolunun erken dönemindeki önemli örnekler arasında yer aldı.

Milyonların Tutkusuna Dönüştü

Başlangıçta askerî eğitim ve toplumsal eğlence amacıyla oynanan top oyunlarından farklı olarak modern futbol, zamanla profesyonel liglerin ve uluslararası turnuvaların düzenlendiği küresel bir spor haline geldi.

FIFA'nın Mayıs 2007'de yayımladığı raporda dünya genelinde 270 milyondan fazla kişinin futbol oynadığı belirtilirken, bugün futbol dünyanın en geniş kitlelere ulaşan spor dallarından biri olmayı sürdürüyor.

Kaynak: Wikimedia Commons – British Ladies' Football Club (1895).

Kapak fotoğrafı: Jules Beau / Gallica – Fransa Millî Kütüphanesi / Wikimedia Commons (1900).

Yorumlar