Emeklilik sisteminde yıllardır tartışılan “çalıştıkça emekli aylığının düşmesi” sorununa yönelik yeni bir düzenleme gündemde. 2027-2029 dönemini kapsayan Orta Vadeli Program’da (OVP), çalışanların daha uzun süre istihdamda kalmasını teşvik edecek ve sosyal güvenlik sisteminin mali sürdürülebilirliğini güçlendirecek adımların hayata geçirilmesi hedefleniyor.
Gündemdeki yeni modelde, daha uzun süre çalışan ve daha fazla prim ödeyen sigortalının emeklilik aylığında avantaj elde etmesini sağlayacak bir sistem üzerinde duruluyor. Türkiye Gazetesi yazarı İsa Karakaş, yapılabilecek düzenlemeler arasında 25 yıldan sonraki her çalışma yılı için aylık bağlama oranının (ABO) artırılması ve kısmi emeklilik ile normal emeklilikte farklı taban aylıkların uygulanmasının bulunabileceğini belirtti.
Çalıştıkça maaşın düşmesi gündemde
Mevcut sistemde emekli aylığının hesaplanmasında ortalama aylık kazanç ile aylık bağlama oranı önemli rol oynuyor. Özellikle asgari ücret ve buna yakın ücretler üzerinden primi bildirilen bazı sigortalılarda, emeklilik şartlarını tamamladıktan sonra çalışmaya devam edilmesi bağlanacak aylığın düşmesine yol açabiliyor.
Karakaş, bu durumun çalışanları emeklilik şartlarını yerine getirdikten sonra sistemden çıkmaya veya kayıt dışı çalışmaya yöneltebildiğini belirterek, “Fazla çalışan ödüllendirilmiyor. Aksine, kimi hâllerde cezalandırılıyor” değerlendirmesinde bulundu.
Emeklilik şartlarını yerine getirenlerin sistemde kalması durumunda bazı hesaplamalarda aylıklarda yüzde 30'u bulan düşüşlerin görülebildiğini ifade eden Karakaş, mevcut yapının değiştirilmesi gerektiğini kaydetti.
OVP'de dikkat çeken emeklilik hedefi
2027-2029 dönemini kapsayan OVP’de, “Kişilerin daha uzun süre istihdamda kalmasını teşvik eden, hakkaniyeti ve aktüeryal dengeyi önceleyen düzenlemeler hayata geçirilerek sosyal güvenlik sisteminin mali sürdürülebilirliği güçlendirilecektir” hedefine yer verildi.
Bu kapsamda emeklilik parametrelerinin yeniden ele alınması ve sigortalıların çalışma hayatında daha uzun süre kalmasını teşvik edecek bir yapının oluşturulması gündemde.
Karakaş’ın değerlendirmesine göre gündeme gelebilecek seçeneklerden biri, 25 yıldan sonraki çalışma sürelerinin emekli aylığına daha fazla katkı sağlaması.
Buna göre 25 yıldan sonraki her çalışma yılı için aylık bağlama oranına ilave artış verilmesi değerlendirilebilecek. Böyle bir düzenlemenin hayata geçirilmesi halinde daha uzun süre çalışanların emekli aylığının da buna paralel olarak yükselmesi amaçlanacak.
Kısmi emeklilik ile normal emeklilik için iki ayrı taban aylık uygulamasına geçilmesi de değerlendirilebilecek seçenekler arasında gösteriliyor.
Hem çalışan hem SGK kazanacak
Yeni sistemin temel hedeflerinden biri de emeklilik hakkını kazanan çalışanların hemen sistemden çıkmasının önüne geçmek. Çalışmaya devam ettikçe daha yüksek emekli aylığı elde edebileceğini gören sigortalının istihdamda daha uzun süre kalması hedefleniyor.
Böylece çalışan daha yüksek emekli aylığı elde ederken SGK'nın da daha uzun süre prim geliri sağlaması ve aktif-pasif dengesinin güçlendirilmesi amaçlanıyor.
Karakaş, “Emekli aylığı, geçmiş emeğin bugünkü hâlidir. Kim çok çalıştıysa tartı ona ağır basmalıdır. Hem çalışan kazansın hem SGK kazansın” ifadelerini kullandı.
