Türkiye'de emeklilik sistemi, yıllar içerisinde yapılan düzenlemelerle farklı seçenekler sunmaya başladı.
Özellikle 1999 ve 2008 yıllarında değişen emeklilik koşulları ile 2023 yılında hayata geçirilen Emeklilikte Yaşa Takılanlar (EYT) düzenlemesinin ardından vatandaşlar alternatif emeklilik yollarını araştırmaya yöneldi.
Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) üzerinden emekli aylığı alma hakkının yanı sıra Bireysel Emeklilik Sistemi (BES) aracılığıyla ek gelir oluşturmak da mümkün. Çalışanlar, emekliler ve çalışmayan kişiler, belirli koşulları yerine getirerek uzun vadeli birikim yapabiliyor.
SGK Maaşına Ek Gelir Sağlanabilecek
İkinci emeklilik olarak adlandırılan model, SGK'dan alınan emekli aylığından bağımsız bir birikim oluşturulmasına dayanıyor. BES ve Otomatik Katılım Sistemi (OKS) bu kapsamda değerlendiriliyor.
Katılımcıların yatırdığı katkı payları, devlet katkısıyla desteklenerek yatırım fonlarında değerlendiriliyor. Böylece emeklilik döneminde SGK aylığına ek olarak birikimlerden gelir elde edilebiliyor. Hayata geçirilmesi planlanan Tamamlayıcı Emeklilik Sistemi'nin (TES) de benzer bir yapıyla ek gelir sağlaması hedefleniyor.
Emekliler De Sisteme Katılabilecek
Bireysel emeklilik yalnızca aktif çalışanları kapsamıyor. SGK'dan emekli aylığı alanlar ve herhangi bir işte çalışmayan kişiler de BES'e katılarak birikim oluşturabiliyor.
Emekli olduktan sonra çalışmaya devam edenler de sisteme dahil olabiliyor. Ancak bu uygulama SGK üzerinden ikinci kez emeklilik hakkı kazanılması anlamına gelmiyor. Amaç, mevcut emekli aylığına ilave bir gelir kaynağı oluşturmak.
BES'te 56 Yaş Şartı Bulunuyor
SGK ve BES kapsamında emeklilik için aranan koşullar birbirinden farklılık gösteriyor. SGK'da işe giriş tarihi, sigortalılık statüsü, prim gün sayısı ve yaş dikkate alınırken BES'te en az 10 yıl sistemde kalma ve 56 yaşını doldurma şartı aranıyor.
Örneğin 2000 yılında sigortalı olarak çalışmaya başlayan bir erkek için SSK kapsamında 7 bin prim günü ve 60 yaş şartı bulunuyor. Aynı yıl BES'e katılan kişi ise 10 yıllık süreyi tamamlaması ve 56 yaşına ulaşması halinde bireysel emeklilik hakkı elde edebiliyor.
Birikim Tutarını Katılımcı Belirliyor
Bireysel emeklilikte ödenecek katkı payı, kişinin bütçesine göre belirlenebiliyor. Katılımcılar düzenli olarak ödeme yapabildiği gibi ekonomik durumlarına göre katkı paylarını artırabiliyor.
Sistemde birikimler devlet katkısıyla desteklenirken yatırılan tutarlar fonlarda değerlendiriliyor. Bu nedenle emeklilik döneminde elde edilecek toplam birikim, yapılan ödemelerin yanı sıra fonların getirisine göre de değişebiliyor.
Maaşlardan Yüzde 3 Kesinti Yapılıyor
Otomatik Katılım Sistemi'nde çalışanların ücretlerinden en az yüzde 3 oranında kesinti yapılarak bireysel emeklilik hesabına aktarılıyor. Bu tutarlar uzun vadeli birikime dönüşürken çalışanların mevcut uygulamada sistemden ayrılma hakkı da bulunuyor.
Planlanan Tamamlayıcı Emeklilik Sistemi'nde ise çalışan, işveren ve devlet katkısının bir araya getirildiği üçlü bir finansman modeli üzerinde duruluyor. Sistemde belirli süre kalma şartının bulunması da beklentiler arasında yer alıyor.
Birikimler Toplu Ya Da Düzenli Alınabilecek
Bireysel emeklilikte gerekli koşulları tamamlayan katılımcılar, birikimlerini toplu olarak alabilecekleri gibi belirli dönemlerde düzenli ödeme şeklinde de değerlendirebiliyor.
Öte yandan BES'e katılım için üst veya alt yaş sınırı bulunmuyor. 18 yaşından küçükler de velileri aracılığıyla sisteme dahil olabiliyor. Böylece erken yaşlarda başlayan birikimlerin uzun vadede değerlendirilmesine olanak sağlanıyor.
İkinci emeklilik modeli, SGK aylığının yerine geçmekten ziyade emeklilik döneminde ek gelir oluşturmayı amaçlıyor. Ancak elde edilecek ödeme tutarı, katılımcının birikimine, devlet katkısı hak edişine ve fon getirilerine göre farklılık gösteriyor.
