Dünyanın en sevilen tatlıları arasında yer alan baklava, sadece lezzetiyle değil kökenine ilişkin tartışmalarla da gündemden düşmüyor.
Türkiye, Yunanistan, Lübnan, Ermenistan ve İran başta olmak üzere birçok ülke baklavayı kendi kültürünün bir parçası olarak görüyor.
Ancak tarihsel kaynaklar incelendiğinde, bugün bilinen baklava formunun Osmanlı döneminde geliştiği ve bu mirasın en güçlü temsilcisinin Gaziantep olduğu dikkat çekiyor.
Baklavanın Hikâyesi Binlerce Yıl Öncesine Uzanıyor
Araştırmalara göre katmanlı hamur ve bal kullanılarak hazırlanan ilk tatlı örnekleri Mezopotamya coğrafyasında ortaya çıktı. Bazı tarihçiler, Asurlular döneminde yapılan benzer tatlıların baklavanın ataları arasında yer aldığını belirtiyor.
Antik Yunan ve Roma mutfaklarında da katmanlı hamurla hazırlanan bal bazlı tatlılar bulunuyordu. Ancak uzmanlara göre bunlar günümüzdeki baklava ile birebir aynı özellikleri taşımıyordu.
Modern Baklava Osmanlı Sarayında Şekillendi
Tarihçilerin büyük çoğunluğu, ince yufkalar arasına fıstık veya ceviz konularak hazırlanan modern baklava anlayışının Osmanlı İmparatorluğu döneminde geliştiği görüşünde birleşiyor.
Özellikle Topkapı Sarayı mutfağında geliştirilen tekniklerin baklavanın bugünkü formuna ulaşmasında önemli rol oynadığı ifade ediliyor. Osmanlı kaynaklarında yer alan 15. yüzyıla ait kayıtlar da baklavanın saray mutfağındaki yerini ortaya koyuyor.
Ramazan aylarında düzenlenen ve tarihe "Baklava Alayı" olarak geçen gelenekte, padişah tarafından Yeniçerilere baklava dağıtılması da bu tatlının Osmanlı kültüründeki önemini gösteriyor.
Gaziantep Dünyanın Kabul Ettiği Merkezlerden Biri
Baklava tartışmalarında en dikkat çeken noktalardan biri ise Gaziantep'in sahip olduğu güçlü gastronomi mirası.
Yüzyıllardır sürdürülen ustalık geleneği, yüksek kaliteli Antep fıstığı ve özel üretim teknikleri sayesinde Gaziantep baklavası bugün dünya çapında tanınan bir marka haline geldi.
Gaziantep Baklavası, Avrupa Birliği tarafından coğrafi işaret tescili alan ilk Türk ürünleri arasında yer alırken, uluslararası gastronomi çevrelerinde de referans kabul edilen tatlılar arasında gösteriliyor.
Uzmanlar, baklavanın tarihsel kökeninin farklı medeniyetlere uzandığını belirtse de, günümüzde baklava denildiğinde akla gelen ilk şehirlerden birinin Gaziantep olduğu konusunda görüş birliği bulunuyor.
Baklavanın Tek Sahibi Yok Ama Gaziantep Ayrı Bir Yerde Duruyor
Tarihsel veriler, baklavanın tek bir ülkeye ait olmadığını ortaya koyuyor. Yüzyıllar boyunca farklı kültürlerin katkısıyla gelişen bu tatlı, geniş bir coğrafyanın ortak mirası olarak kabul ediliyor.
Ancak modern baklava ustalığı, üretim kalitesi ve uluslararası tanınırlık açısından değerlendirildiğinde Gaziantep'in dünya baklavacılığındaki özel konumu dikkat çekiyor. Bu nedenle baklavanın kökeni tartışılsa da, bugün dünyanın gözünde baklavanın en güçlü temsilcilerinden biri olarak Gaziantep öne çıkıyor.
Yunanistan Da Kendi Tarihine Dayandırıyor
Baklava üzerindeki hak iddialarının en güçlülerinden biri de Yunanistan'dan geliyor. Yunan araştırmacılar, baklavanın kökeninin Bizans ve Antik Yunan mutfağına dayandığını savunuyor.
Yüzyıllardır Yunan mutfağında benzer katmanlı hamur tatlılarının bulunması bu görüşü destekleyen unsurlar arasında gösteriliyor. Ancak birçok tarihçi, günümüzde bilinen baklava tariflerinin Osmanlı dönemindeki kültürel etkileşimlerle şekillendiğini ifade ediyor.
Tek Bir Sahibi Yok
Tarihsel kaynaklar incelendiğinde baklavanın hikâyesinin tek bir ülkeye veya millete ait olmadığı görülüyor. İlk katmanlı tatlı örnekleri Mezopotamya ve çevresinde ortaya çıkmış olabilir, Antik Yunan ve Roma mutfaklarında benzer tarifler bulunabilir. Ancak bugün bilinen modern baklava formunun büyük ölçüde Osmanlı saray mutfağında şekillendiği kabul ediliyor.
Kaynakça
-Smithsonian Magazine – "The Sticky History of Baklava" (2023)
-European Commission Regulation No. 1399/2013 – Antep Baklavası / Gaziantep Baklavası PGI Kaydı
-European External Action Service – Gaziantep Baklavası'nın AB Coğrafi İşaret Koruması
-TMDN European Geographical Indication Register – Antep Baklavası / Gaziantep Baklavası
-Smithsonian Magazine ve tarihçi Priscilla Mary Işın'ın baklava araştırmaları
