1881-1893 yılları arasındaki Osmanlı nüfus verilerinde Antep’te yaklaşık 35-40 bin Müslüman, 12-15 bin Ermeni, 500-1.000 Rum ve 200-400 Yahudinin yaşadığı belirtiliyor. Dönemin kayıtları, kentteki en kalabalık Hristiyan topluluğun Ermeniler olduğunu gösteriyor.
1904’te Antep’te 54 Rum Ortodoks vardı
1900’lü yılların başındaki kayıtlar, Antep’teki Rum nüfusuna ilişkin daha ayrıntılı bilgiler içeriyor. 1904 yılına ait Ayntab kazası nüfus verilerinde 27 erkek ve 27 kadın olmak üzere toplam 54 Rum Ortodoks kaydedildi.
Aynı dönemde Ayntab kazasında 13 bin 902 Ermeni, 4 bin 585 Protestan, 696 Yahudi, 336 Latin ve 9 Süryani bulunuyordu.
1914 yılına ait verilere bakıldığında ise Antep’te 67 Rum Ortodoks ve 7 Rum Katolik kayıtlara geçti. Aynı dönemde Ermeni nüfusunun yaklaşık 19 bin 500 olması, kentteki Hristiyan nüfus içerisinde Ermenilerin ağırlığını ortaya koydu.
Antep’te Kıptî ve Latin nüfus da kayıtlara geçti
Eski nüfus kayıtlarında bugün çok fazla bilinmeyen topluluklara ilişkin veriler de yer alıyor. 1849 Antep nüfus sayımında 22 Kıptî hanesi kaydedilirken, aynı kayıtlarda 4 bin 134 Müslüman, bin 82 Hristiyan ve 67 Yahudi hanesi bulunuyor.
1900 yılına gelindiğinde Antep’te 83 Kıptî ve 69 Latin kaydedildi. 1904 yılı verilerinde ise Latin nüfusu 148 erkek ve 188 kadın olmak üzere 336 kişi olarak yer aldı. Aynı yıl 9 Süryani ve 696 Yahudi de nüfus kayıtlarına geçti.
Osmanlı kayıtlarındaki “Kıptî” ifadesi ise yalnızca Mısır’daki Kıptî topluluğu için kullanılmıyordu. Dönemin kayıtlarında bu ifade Romanlar için de kullanılabildiğinden, nüfus cetvellerindeki Kıptî kayıtlarının dönemin terminolojisi dikkate alınarak değerlendirilmesi gerekiyor.
“Latin” ifadesiyle de özellikle Roma Katolik Kilisesi’ne bağlı Batı Hristiyanları tanımlanıyordu. Antep’teki Latin topluluğunda Fransız ve İtalyan bağlantılı kişilerin bulunduğu belirtiliyor.
Antep’teki Rumların büyük bölümü Türkçe konuşuyordu
1840-1890 yılları arasındaki kayıtlarda Antep’te yaşayan Rumlar arasında Papadopulos (Papazoğlu), Yorgiadis (Yorgioğlu), Dimitri, Nikola, Hacı Yanni ve Kostanti gibi isim ve lakaplara rastlanıyor.
Rum ailelerin önemli bir bölümünün günlük yaşamda Türkçe konuşması da döneme ilişkin dikkat çeken ayrıntılar arasında yer alıyor.
1923 Türkiye-Yunanistan nüfus mübadelesiyle birlikte Antep’te yaşayan Rumların büyük bölümü kentten ayrıldı. Bir bölümünün Halep üzerinden Yunanistan’a giderek özellikle Pire ve Atina çevresine yerleştiği belirtiliyor.
Osmanlı nüfus kayıtlarından ortaya çıkan tablo, 19. yüzyıl Antep’inde farklı dini ve etnik toplulukların bir arada yaşadığını, ancak Rumların kent nüfusu içerisinde küçük bir grubu oluşturduğunu gösteriyor.
