Kalp atışlarının hızlı, güçlü veya düzensiz hissedilmesiyle ortaya çıkan çarpıntı, çoğu zaman stres, kafein tüketimi ve uykusuzluk gibi günlük etkenlerden kaynaklanıyor. Ancak sık tekrarlayan, uzun süren veya göğüs ağrısı ve baş dönmesi gibi belirtilerle birlikte görülen çarpıntının ihmal edilmemesi gerekiyor. Kurtköy Özel Ersoy Hastanesi Kardiyoloji Uzmanı Uz. Dr. Zehra Akmaz, çarpıntının nedenleri, tanı ve tedavi yöntemleri ile acil müdahale gerektiren belirtiler hakkında bilgi verdi.
Çarpıntı tek başına bir hastalık değil
Kalbin dinlenme halinde sağlıklı bir yetişkinde dakikada yaklaşık 60 ile 100 arasında attığını belirten Uz. Dr. Zehra Akmaz, normal şartlarda kişilerin kalp atışlarını fark etmediğini söyledi. Kalp atışlarının bilinçli şekilde hissedilmesinin tıpta "palpitasyon" olarak tanımlandığını aktaran Akmaz, bu durumun göğüste hızlı vuruşlar, kalbin teklemesi veya boyunda atım hissi şeklinde ortaya çıkabildiğini ifade etti.
Akmaz, kısa süren, kendiliğinden geçen ve başka bir şikayetin eşlik etmediği atakların genellikle tehlikeli olmadığını belirterek, sık tekrarlayan ve uzun süren durumlarda hekim değerlendirmesinin önemine dikkat çekti.
Stres ve kafein çarpıntıyı tetikleyebiliyor
Çarpıntının en sık karşılaşılan nedenleri arasında stres, kaygı, kafein tüketimi, egzersiz, uykusuzluk, yorgunluk ve sıvı kaybının bulunduğunu kaydeden Akmaz, bazı durumlarda vücudun doğal tepkilerinin kalp atışlarının daha belirgin hissedilmesine neden olduğunu dile getirdi.
Stres sırasında salgılanan hormonların kalp hızını ve kasılma gücünü artırabildiğini belirten Akmaz, kahve, siyah çay, enerji içecekleri, sigara ve alkolün de hassas kişilerde çarpıntıya yol açabileceğini söyledi. Yetersiz uyku, ateş, aşırı terleme ve yeterli sıvı tüketilmemesinin de kalp atışlarını etkileyebildiğini ifade etti. Hamilelik ve menopoz gibi hormonal değişim dönemlerinde de çarpıntı hissinin artabileceğini aktardı.
Ritim bozuklukları da çarpıntıya neden olabiliyor
Çarpıntının bazı durumlarda altta yatan bir sağlık sorunuyla ilişkili olabileceğini belirten Akmaz, kalp kaynaklı nedenler arasında ritim bozukluklarının bulunduğunu kaydetti.
Ekstrasistol olarak adlandırılan erken kalp atımlarının tekleme veya boşluğa düşme hissi oluşturabildiğini belirten Akmaz, bu durumun sağlıklı kişilerde de görülebildiğini ve çoğu zaman zararsız olduğunu ifade etti.
Atriyal fibrilasyonun kalbin üst odacıklarının düzensiz ve hızlı çalışmasıyla ortaya çıktığını aktaran Akmaz, özellikle ileri yaşta ve kalp hastalığı bulunan kişilerde görülebilen bu ritim bozukluğunun inme riskini artırabildiğini söyledi. Supraventriküler taşikardinin ise aniden başlayıp sona erebilen, çok hızlı kalp atışlarıyla kendini gösterebildiğini belirtti.
Çarpıntının yalnızca kalp hastalıklarından kaynaklanmadığını vurgulayan Akmaz; tiroid bezinin fazla çalışması, kansızlık, kan şekeri düşüklüğü ve elektrolit dengesizliklerinin de kalp ritmini etkileyebildiğini bildirdi. Bazı soğuk algınlığı ve astım ilaçları ile tiroid hormonu ilaçlarının yüksek dozlarının da çarpıntıya neden olabileceğini ifade eden Akmaz, ilaçların hekim önerisi olmadan bırakılmaması gerektiğini hatırlattı.
Kaygı ile ritim bozukluğunun ayırt edilmesi gerekiyor
Anksiyete ve panik atak yaşayan kişilerde hızlı kalp atışının sık görüldüğünü belirten Akmaz, kaygının çarpıntıyı artırabildiği gibi çarpıntı hissinin de kişide daha fazla endişeye yol açabildiğini söyledi.
Kaygıyla ilişkili durumlarda el ve ayaklarda karıncalanma, hızlı nefes alma, titreme ve yoğun korku hissinin görülebildiğini aktaran Akmaz, ritim bozukluklarında ise atakların aniden başlayıp bitebildiğine dikkat çekti.
Akmaz, kaygı bozukluğu bulunan kişilerde de ritim bozukluğu görülebileceğini belirterek, belirtilerin yalnızca psikolojik nedenlere bağlanmadan önce kalbin değerlendirilmesi gerektiğini ifade etti.
Tanı için hangi tetkikler yapılıyor?
Çarpıntının nedeninin belirlenmesi için farklı tetkiklerden yararlanıldığını kaydeden Akmaz, elektrokardiyografi (EKG), ritim holter, efor testi, ekokardiyografi ve kan tahlillerinin başlıca tanı yöntemleri arasında yer aldığını bildirdi.
EKG'nin kalbin elektriksel aktivitesini kaydettiğini belirten Akmaz, ritim holter cihazıyla kalp atışlarının genellikle 24-48 saat boyunca takip edilebildiğini söyledi. Efor testinin egzersiz sırasında ortaya çıkan belirtilerin değerlendirilmesinde, ekokardiyografinin ise kalbin yapısı ve pompalama gücünün incelenmesinde kullanıldığını aktardı.
Kan tahlilleriyle tiroid hormonları, kansızlık, elektrolitler ve kan şekeri değerlerinin incelenebildiğini belirten Akmaz, gerekli tetkiklere hekim tarafından karar verildiğini ifade etti.
Tedavinin çarpıntıya neden olan etkene göre belirlendiğini kaydeden Akmaz, zararsız nedenlerde kafeinin azaltılması, uyku düzeninin iyileştirilmesi, yeterli sıvı tüketimi ve stres yönetiminin yeterli olabileceğini söyledi. Ritim bozukluğu tespit edilen kişilerde ise ilaç tedavilerinin yanı sıra bazı durumlarda kateter ablasyonu gibi girişimsel yöntemlerin değerlendirilebildiğini bildirdi.
Bu belirtilerde 112 aranmalı
Çarpıntının çoğu zaman acil bir durum olmadığını ancak bazı belirtilerin vakit kaybetmeden müdahale gerektirdiğini vurgulayan Akmaz, bayılma veya bayılacak gibi olma, göğüs ağrısı, baskı ve sıkışma hissi, kola, çeneye veya sırta yayılan ağrı ve belirgin nefes darlığı durumlarında 112'nin aranması gerektiğini söyledi.
Dinlenmeye rağmen geçmeyen çok hızlı ve düzensiz nabız ile konuşma bozukluğu, yüzde kayma ve kolda güçsüzlük gibi inme belirtilerinin de acil müdahale gerektirdiğini belirten Akmaz, bu şikayetlerde hastaneye başvurulması gerektiğini ifade etti.
Çarpıntı ataklarının sık tekrarlaması, birkaç dakikadan uzun sürmesi, kişinin bilinen bir kalp hastalığının bulunması veya ailesinde genç yaşta ani ölüm öyküsünün olması durumunda da en kısa sürede kardiyoloji uzmanına başvurulmasını önerdi.
Kalp sağlığı için günlük alışkanlıklara dikkat
Günlük yaşamda bazı alışkanlıkların değiştirilmesinin çarpıntı şikayetlerini hafifletmeye ve kalp sağlığını korumaya yardımcı olabileceğini belirten Akmaz, kahve, çay ve enerji içeceği tüketiminin sınırlandırılmasını önerdi.
Yeterli su tüketimi, düzenli uyku, sigaranın bırakılması ve alkolün sınırlandırılmasının önemine değinen Akmaz, yürüyüş gibi orta yoğunlukta fiziksel aktivitelerin hekimin önerisi doğrultusunda yapılabileceğini söyledi. Stres yönetimi için nefes egzersizleri ve gevşeme tekniklerinden yararlanılabileceğini belirten Akmaz, çarpıntı ataklarının zamanı, süresi ve öncesinde yapılan aktivitelerin not edilmesinin muayene sürecine katkı sağlayacağını kaydetti.
