Gaziantep’te konuşulan Türkçe, yüzyılların taşıdığı kültürel harmanla birlikte kendine özgü bir ağız yapısına sahip. Şehrin kimliğini güçlendiren bu ağız özellikleri, hem fonetik hem de kelime dağarcığı bakımından Anadolu’nun diğer bölgelerinden ayrılıyor.
Antep Ağzı Bölgenin Kültürel Hafızasını Yansıtıyor
Gaziantep’te halk arasında kullanılan deyimler, kelimeler ve söyleyiş biçimleri, şehre özgü sıcaklığın önemli bir parçası kabul ediliyor. Anadolu Türkçesi’nin genel yapısını taşıyan bu ağız, aynı zamanda Oğuz lehçesinin izlerini barındırıyor. Kentin bazı kırsal bölgelerinde ve yaşlı kesimde Antep ağzının en belirgin örneklerine rastlanıyor.
Sesler ve Söyleyiş Biçimleri Değişiyor
Ünlü dilbilimci Ömer Asım Aksoy’un incelemelerine göre Gaziantep ağzı, İstanbul ağzıyla karşılaştırıldığında birçok ses değişikliği taşıyor. Alfabede gösterilemeyen seslerin varlığı, sesli ve sessiz harflerde yaşanan dönüşümler, sessizlerin sertleşmesi veya yumuşaması, fonem düşmeleri ve uzun ses oluşumları gibi pek çok özellik Antep ağzının temel fonetik yapılarını oluşturuyor.
Tırmalamak: cımalamak
Dokunmak: dohanmak
Ufak: uvak
Gırtlak: hırtlak
Değil: del
Lezzet: nezzet
Komşu: konşu
Kova: kuva
Çözmek: çezmek
Bayat → boyat
Bahane → mahana
Çorak → şorak
Jandarma → cenderme
Tüy → tüv
Yüzük → yüssük
gibi örnekler, bu değişimin halk arasındaki somut yansımalarını oluşturuyor.
Şahıs Adları Gaziantep’in Dil Kültürünü Canlı Tutuyor
Gaziantep kültüründe başka şehirlerde pek rastlanmayan özgün şahıs adları da dikkat çekiyor.
Erkek isimleri arasında Bozan, Höggeş, Hanifi, Muslu;
Kadın isimleri arasında Penbe, Habba, Güldene;
Hem kadın hem erkek için kullanılan Durdu, Güllü gibi örnekler bulunuyor.
Bunlara ek olarak bugün kullanılmayan Satılmış, Hösmen gibi isimler de geçmişten bugüne taşınan birer hatıra niteliğinde.
Arapça Etkisi Sanıldığı Kadar Yoğun Değil
Gaziantep’in Suriye sınırına yakınlığı nedeniyle şehirde Arapça etkisinin yoğun olduğu düşünülse de araştırmalar bunun tam tersini gösteriyor. Bölge halkı yüzyıllardır tamamen Türkçe konuşuyor ve Arapça bilenler tarih boyunca oldukça az sayıda kalmış durumda. Coğrafi yakınlığa rağmen dil yapısının korunmuş olması, Antep ağzının özgünlüğünü güçlendiren en önemli etkenlerden biri olarak görülüyor.
Gaziantep Ağzından Derlenen Deyimler Kültürel Zenginliği Yansıtıyor
Antep ağzının halk arasında kullanılan deyim ve tabirlerde de güçlü bir yeri var.
Aba altından değnek göstermek,
Acık bucuk,
Adam sandık eşeği, altına açtık döşeği,
Canı teze,
Cin cücüğü gibi çığırmak
gibi ifadeler, bölgenin mizahını, yaşam biçimini ve kültürel hafızasını nesilden nesile aktarıyor.
Antep Halkının Günlük Konuşmalarından Örnekler Canlılığı Gösteriyor
Gaziantep ağzının en canlı örneklerinden biri de halk arasında yapılan sohbetlerde görülüyor. “Gerili serili gassın şimdiki gelinler…”, “Bir şeyi yapma dedin mi angeslek yapar” gibi cümleler bölgedeki söyleyiş tarzını açık bir şekilde ortaya koyuyor. Bu örnekler, ağız özelliklerinin yalnızca kelime değişikliklerinden değil, aynı zamanda anlatım biçimi ve mizahi üsluptan beslendiğini gösteriyor.
Antep Ağzı Şehrin Hafızasını Yaşatıyor
Gaziantep ağzı, yalnızca bir konuşma biçimi değil; aynı zamanda şehrin tarihini, kültürünü ve insanını yansıtan güçlü bir sözlü miras. Fonetik özellikleri, deyimleri ve günlük dil içindeki canlı kullanımıyla Gaziantep kimliğinin ayrılmaz bir parçası olmaya devam ediyor.
