Gaziantep’in düşman işgalinden kurtuluşunun 104. yılı dolayısıyla Panorama 25 Aralık Müzesi’nde anlamlı bir röportaj gerçekleştirildi. Uzman tarihçi Ahmet Kıratlı ile yapılan röportajda, Antep Savunması’nın bilinmeyen yönleri, destansı direnişin sembol isimleri ve şehrin “Gazi” unvanını alış süreci tüm detaylarıyla ele alındı.
25 Aralık Gaziantep’in kurtuluş yıl dönümünün tarihi önemine dikkat çekilirken, Antep’in önce İngilizlere karşı 10 ay, ardından Fransızlara karşı 10 ay 8 gün süren işgale karşı verdiği eşsiz mücadele vurgulandı. Açlık, bombardıman ve yokluklara rağmen şehrin teslim olmadığını belirten Kıratlı, bu direnişin dünya tarihinde ender görülen bir halk savunması olduğunu ifade etti.
Şahin Bey: Antep Savunması’nın Bayrak Şehidi
Antep Savunması’nın en önemli sembol isimlerinden biri olan Şahin Bey’in Elmalı Köprüsü’ndeki mücadelesi ele alındı. Ahmet Kıratlı, binlerce kişilik Fransız müfrezesine karşı yalnızca bir avuç arkadaşıyla dört gün boyunca direnen Şahin Bey’in, Antep direnişinin bayrak şehidi olduğunu söyledi.
Şahin Bey’in yardımcısı Ali Nadir Ünver’in ses kayıtlarına dayanan anlatımda, Şahin Bey’in son kurşununa kadar savaştığı, cephanesi bitince süngüyle çatışmaya devam ettiği ve bu şekilde kahramanca şehit düştüğü aktarıldı. Bu direnişin, 10–12 yaşındaki çocuklar dahil olmak üzere tüm Anteplilere cesaret verdiğini vurgulayan Kıratlı, Şahin Bey için yakılan ağıtları ve yazılan şiirleri de hatırlattı.
“Ben Antepliyim, Şahin’im ağam,
Mavzer omuzuma yük,
Ben yumruklarımla dövüşeceğim…”
dizeleriyle hafızalara kazınan Şahin Bey’in mücadelesinin, Antep Savunması’nın simgesi haline geldiği ifade edildi.
Karayılan: Tüm Varlığını Satarak Cepheye Koştu
Röportajda bir diğer sembol isim olan Karayılan, asıl adıyla Molla Mehmet’in mücadelesi de ayrıntılarıyla anlatıldı. Kahramanmaraş’ın Pazarcık ilçesine bağlı Elifler Köyü’nde dünyaya gelen Karayılan’ın, babasının Ermeniler tarafından şehit edilmesinin ardından henüz 16 yaşındayken aşiretin başına geçtiği belirtildi.
Zenginlik içinde yaşayabilecekken tüm malını mülkünü satarak milli mücadeleye katılan Karayılan’ın, kurduğu çetelerle Fransızlara karşı çok sayıda baskın düzenlediği ifade edildi. Özellikle Karabıyıklı Baskını’nda yaklaşık 50 Fransız askerinin esir alınması ve mühimmatlarına el konulmasının, hem Antep’in hem de Maraş’ın kurtuluşunda belirleyici rol oynadığı vurgulandı. Bu baskının ardından Fransızların bölgeden çekildiği ve 22 gün sonra Maraş’ın kurtuluşunun gerçekleştiği aktarıldı.
Şehit Kamil: Direnişin Kıvılcımı
Röportajda Antep direnişinin sembol isimlerinden biri olan Şehit Kamil’in hikâyesi de ayrıntılarıyla anlatıldı. Asıl adı Mehmet Kamil olan 14 yaşındaki çocuğun, annesi Hatice Hanım’ı Fransız askerlerinin tacizinden korumak isterken süngülenerek şehit edildiği belirtildi.
Bu olayın, Antep Savunması’nın en önemli dönüm noktalarından biri olduğuna dikkat çeken Kıratlı, Şehit Kamil’in cenazesinin o güne kadar Antep’te düzenlenen en kalabalık cenaze törenlerinden biri olduğunu söyledi. Fransız komutanın, baba Ökkeş Efendi’ye “kan parası” teklif ettiğini ancak Ökkeş Efendi’nin bu teklifi reddederek, “Oğlum din ve millet yolunda şehit oldu, milletim bunun intikamını alacaktır” sözleriyle Anteplilerin direniş kararlılığını ortaya koyduğunu aktardı.
Antep’e “Gazi” Unvanının Verilişi
Ahmet Kıratlı, Antep’in “Gazi” unvanını alış sürecini de anlattı. Müfide Ferit Tek’in 7 Şubat 1921 tarihli Hakimiyet-i Milliye gazetesinde yayımlanan yazısında Antep’in “ikinci bir Çanakkale” olarak tanımlandığını ve ilk kez “Gazi” unvanından söz edildiğini ifade etti.
Bu yazıdan bir gün sonra, 8 Şubat 1921’de Fevzi Çakmak’ın önerisiyle Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin Antep’e “Gazilik” unvanı verdiği ve şehrin adının Gaziantep olarak değiştirildiği belirtildi. Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün 26 Ocak’ta Gaziantep’e gelerek fahri hemşehriliği kabul ettiği, nüfus cüzdanında ikametgâhının “Gaziantep, Bey Mahallesi” olarak yer aldığı bilgisi de paylaşıldı.
7’den 70’e Topyekûn Mücadele
Gaziantep’in milli mücadelede en çok kadın şehit veren illerin başında geldiğini vurgulayan Kıratlı, kadınların ve çocukların cephe gerisinde mermi imalatından ekmek yapımına kadar hayati görevler üstlendiğini, çocukların dahi siperlerde yer aldığını anlattı. Bu mücadelenin yalnızca cephede değil, şehrin her sokağında verilen topyekûn bir direniş olduğu ifade edildi.
Panorama 25 Aralık Müzesi’nde yapılan bu röportaj, Gaziantep’in kurtuluş mücadelesinin yalnızca bir tarih anlatısı değil, bir halkın vatanı, namusu ve bağımsızlığı için verdiği destansı bir direniş olduğunu bir kez daha gözler önüne serdi.
