Gaziantep’in 274 yıl öncesine ait mahkeme kayıtları, dönemin sosyal ve ekonomik yaşamına ilişkin önemli bilgiler barındırıyor. O dönemki adıyla Ayıntab’da yaşayan vatandaşlar; evlilik ve boşanmadan mirasa, borçlardan mülk anlaşmazlıklarına, kavga ve şikâyetlerden yaralama ve öldürme olaylarına kadar birçok nedenle mahkemeye başvuruyordu. 1752 yılının tamamını kapsayan kayıtlarda 478 farklı işlem ve dava yer alıyor. Kayıtlarda aile yaşamının yanı sıra alışverişler, tarımsal varlıklar, mülkiyet sorunları ve kentte yaşanan adli olaylara ilişkin ayrıntılar bulunuyor.
Boşanma Sonrası Bağ Verildi
Mahkemeye yansıyan olaylardan birinde Mustafa isimli kişinin boşadığı Emine’ye mihri karşılığında 600 teğeklik bağ verdiği kayıtlara geçti. Dönemin aile ilişkilerine ilişkin kayıtlarda evlilik ve boşanmaların yanı sıra boşanma sonrasında taraflar arasındaki mali konular da yer aldı.
Kavun Bostanındaki Olay Mahkemeye Taşındı
Ömer ve Hasan isimli iki kardeş, gece kavun bostanında yatarken Kebebci Ömer’in kendilerine saldırarak mallarını aldığı iddiasıyla mahkemeye başvurdu. Kardeşlerin şikâyeti üzerine bostanda yaşandığı öne sürülen saldırı ve mal alma olayı mahkeme kayıtlarına girdi.
Darp Sonrası Düşük İddiası
Aişe isimli bir kadın ise Ahmed’in evine girerek kendisini belinden darbettiğini ve bunun sonucunda düşük yaptığını ileri sürdü. Aişe, yaşanan olay nedeniyle mahkemeye başvurarak “gurre” talebinde bulundu.
550 İncir Ağacı Satıldı
Mahkeme kayıtlarında Ayıntab’ın ticari ve tarımsal yaşamına ilişkin işlemler de yer aldı. El Hacc Mehmed’in 550 incir ağacını başka bir kişiye sattığı kayıtlara geçti. Böylece yüzlerce ağacı kapsayan satış işlemi de dönemin resmi kayıtlarında yer aldı.
Aldığı Dükkânlar Vakıf Malı Çıktı
İbrahim Çelebi ise dört dükkânın yarısını 250 kuruş karşılığında satın aldı. Daha sonra söz konusu dükkânların medrese vakfına ait olduğunun ortaya çıkması üzerine verdiği paranın geri ödenmesini istedi. Yaşanan mülkiyet anlaşmazlığı tarafların mahkemeye başvurmasıyla kayıtlara geçti.
Kapısına Gelerek Rahatsız Etti
Bir başka olayda Es Seyyid Ahmed isimli kişinin bir kadının kapısına giderek “bana muhabbet eyle yoksa sana rahat vermem” şeklinde sözler söylediği kayıtlara yansıdı. Kadının yaşadığı olay da mahkemeye taşınan şikâyetler arasında yer aldı.
Darp İddiası İçin Keşif İstendi
Emine isimli kadın, Fatma tarafından darbedildiğini ileri sürerek mahkemeye başvurdu. Başvurunun ardından yaşanan olayın incelenmesi amacıyla keşif yapılması talep edildi. Darp ve yaralama iddiaları, 1752 yılına ait kayıtlarda mahkemeye taşınan konular arasında bulunuyor.
Çocukların Ölümü Mahkemeye Taşındı
Kayıtlarda ölümle sonuçlanan olaylar da yer aldı. Üç yaşındaki bir kız çocuğunun Ali Beşe’ye ait katır nedeniyle hayatını kaybetmesine ilişkin olay mahkemeye taşındı. Başka bir olayda ise İsmail isimli küçük bir çocuğun yaralanarak öldürülmesinin ardından tarafların Mushaf-ı Şerif ve 25 kuruş karşılığında sulh oldukları kayıtlara geçti.
Ayıntab’ın 1752 Yılındaki Yaşamına Işık Tutuyor
Yaklaşık üç asır öncesinden günümüze ulaşan mahkeme kayıtlarında boşanma, evlilik, miras, velayet ve borçların yanı sıra kavga, şikâyet, yaralama, öldürme ve hırsızlık gibi olaylar bulunuyor. Kayıtlar aynı zamanda Ayıntab’da yaşayanların ekonomik durumları, mülk alışverişleri, tarımsal faaliyetleri ve günlük yaşamda karşılaştıkları anlaşmazlıklara ilişkin bilgiler içeriyor. 1752 yılına ait 478 kayıt, dönemin Ayıntab’ındaki sosyal ve ekonomik yaşamın izlerini günümüze taşıyor.
Kaynak: Mehmet Karasakal, 109 Numaralı Ayıntab Şer’iyye Sicili’nin Transkripsiyonu ve Değerlendirmesi (H.1165/M.1752), Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Ana Bilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi, 2010.
