Kil minerallerinden elde edilen hamurun şekil verilip pişirilmesiyle düşük sıcakta toprak eşya ve yüksek sıcakta porselen eşya üretilmesine dayanan küpçülük, Anadolu’nun en köklü geleneklerinden biri olarak öne çıkıyor. Topraktan şekillendirilen çömlek, küp, güveç, tabak, saksı ve dolma taşı gibi ürünler günümüzde sınırlı da olsa kullanılmaya devam etse de, üretimi ve kullanımı daha kolay cam ve metal ürünlerin artması toprak eşyalara olan ilgiyi ciddi oranda azalttı. İşlevselliğin gerilemesiyle birlikte ustaların süs ve hediyelik eşyalara yönelmesi ise mesleğin zamanla unutulma riskini büyütüyor.
Gaziantep’te Kökeni M.Ö. 6000-7000 Yıllarına Dayanıyor
Gaziantep’te küpçülüğün kesin başlangıç tarihi bilinmemekle birlikte, bölgedeki arkeolojik kazılar yörede M.Ö. 6000-7000 yıllarında seramikçilik yapıldığını ortaya koyuyor. Bundan 50 yıl önce kentin daha çok doğusundaki mağaralarda icra edilen bu geleneksel sanat, bugün babadan oğula aktarılan meslek kapsamında sadece 2 ustanın gayretiyle ayakta durmaya çalışıyor. Gaziantep’te üretilen güveç, dolma taşı, ibrik ve vazo gibi ürünler satış amacıyla Şanlıurfa, Adıyaman, Hatay ve yakın il ile ilçelere ulaştırılıyor.

Toprak İhtiyacı Artık Islahiye ve Hatay’dan Karşılanıyor
Küpçülükte kullanılan toprak daha önce Değirmiçem bölgesinden sağlanırken, bu alanın yerleşim yerine dönüşmesi nedeniyle hammadde ihtiyacı günümüzde Islahiye ve Hatay’dan karşılanıyor. Küp toprağı; iki-üç farklı killi toprak türü ile silisin karıştırılması, iyice yoğrulup çamur kıvamına getirilmesi ve uzun süre dinlendirilerek mayalandırılmasıyla hazırlanıyor.
Mayalanan çamur, geçmişte ayakla döndürülen çarkta şekillendirilirken, günümüzde teknolojinin gelişmesiyle elektrik motorlu çarklar kullanılıyor. Üretilecek malzemenin boyutuna göre birden fazla parçaya ayrılan çamur daha sonra birleştirilerek tek parça haline getiriliyor.
Kurutma, Tıraşlama ve 1000 Dereceye Varan Pişirme Süreci
Şekil verilen ürünler çatlama ve şekil bozulmasını önlemek için güneşsiz ve rüzgârsız ortamlarda kurutuluyor; rüzgâr veya kızgın güneş altında bırakılan ürünlerde çatlama ya da form bozulması görülebiliyor. İlk aşamada hafif kurutulan parçalar, estetik görünüm ve form kazandırmak amacıyla tıraşlama ve temizleme işleminden geçiriliyor; ardından kullanım amacına göre üzerlerine desen çiziliyor.
Desenlenen ürünler serin bir ortamda 2 ila 15 gün arasında değişen sürelerde ikinci kez kurutulduktan sonra pişirme fırınlarına boşluk kalmayacak şekilde yerleştiriliyor. Fırın ısısı kademeli olarak yükseltilerek 900-1000 derece aralığında yaklaşık 9-10 saat pişirme yapılıyor ve ardından fırın söndürülerek soğumaya bırakılıyor.
Soğuyan parçalar kullanım alanına göre ayrılıyor; su kabı ve vazo gibi ürünler doğrudan kullanıma sunulurken, gıda saklanacak sırlı küpler kurşun esaslı sülyen sırla kaplanıp yeniden fırınlanarak soğuması bekleniyor.

Kırsalda Kışlık Saklamada Kullanılıyor, Alternatifler Tartışılıyor
Uzun emek ve derin meslek deneyimi gerektiren küpler, Gaziantep’te kırsal kesimlerde peynir, salça, pekmez ve yağ gibi kışlık gıdaların saklanmasında halen tercih ediliyor. Buna karşın gıda saklama alışkanlıklarında cam ve naylon kaplar ile derin dondurucuların öne çıkması, toprak kapların kullanımını sınırlandırıyor. Talebin azalmasıyla birlikte geçmişte mağaralarda sürdürülen küpçülük, yalnızca 2 ustanın çabasıyla yaşatılmaya çalışılan ve yok olma tehlikesiyle karşı karşıya bulunan el sanatları arasında yer alıyor.





