İlçeye bağlı Hasanoğlu, Elif ve Hisar köylerinde yer alan anıt mezarlar, binlerce yıllık geçmişin izlerini günümüze taşıyor.
Hasanoğlu Köyü’nde Zamana Direnen Anıt Mezar
Araban ilçesine bağlı Hasanoğlu Köyü’nde bulunan Hasanoğlu Anıt Mezar, kare planlı bir kaide üzerine kesme taştan inşa edilmiş yapısıyla öne çıkıyor. Yapının özellikle güney ve batı cephelerinde yer alan paye-sütunlar ve kemerler, mimarinin daha özenli ve estetik bir anlayışla şekillendirildiğini gösteriyor.
Kuzey ve doğu cephelerindeki duvarların tamamen, kaidenin ise yarıya kadar olan bölümünün yıkılmış olması, anıt mezarın zaman içinde ciddi tahribat gördüğünü ortaya koyuyor. Yapının, M.S. 2. yüzyılın sonları ile 3. yüzyılın başlarında inşa edildiği değerlendiriliyor.
Antik Yolların Kesişiminde: Elif Anıt Mezarı
Elif Köyü’nde yer alan Elif Anıt Mezarı, antik Sugga kenti sınırları içinde bulunuyor. Tarihi kaynaklara göre bölge, Dolikhe (Dülük)–Samosata (Samsat) ile Zeugma–Samosata yollarının kesişim noktasına oldukça yakın bir konumda yer alıyor.
Kesme taştan inşa edilen anıt mezar, yüksek bir kaide üzerine oturan gövdesi ve tonozlu örtü sistemiyle dikkat çekiyor. Doğu, batı ve güney cepheleri kemerlerle şekillendirilirken, kuzey cephe duvarla kapatılmış ve alt orta bölümde dikdörtgen bir kapı açıklığı bırakılmış. Korint başlıklı sütunlar üzerine oturan kemerler, yapıya estetik bir görünüm kazandırıyor. Piramidal üst örtüsüyle tamamlanan yapı, Roma döneminin mimari izlerini net biçimde yansıtıyor. Elif Anıt Mezarı da M.S. 2. yüzyıl sonu ile 3. yüzyıl başlarına tarihleniyor.
Hisar Köyü’nde Ayakta Kalan Anıt Mezar
Araban ilçesi Hisar Köyü’nde bulunan Hisar Anıt Mezarı, diğer örneklere kıyasla günümüze en sağlam şekilde ulaşan yapı olarak öne çıkıyor. Kesme taştan yapılmış düz bir platform üzerine inşa edilen anıt mezar, 4x4 metre ölçülerindeki yüksek kare kaidesiyle dikkat çekiyor.
Dört köşesinde korint başlıklı paye sütunlar bulunan yapı, üzerindeki piramidal çatıyla tamamlanıyor. Piramidal çatının tepe noktasında yer alan sütun başlığının üzerinde, günümüzde mevcut olmayan bir heykelin bulunduğu tahmin ediliyor. Yaklaşık 10 metre yüksekliğindeki anıt mezar, süsleme açısından sade bir görünüme sahip olsa da mimari duruşuyla etkileyici bir izlenim bırakıyor. Yapının kimin adına inşa edildiğine dair kesin bir bilgi bulunmazken, Roma dönemine, M.S. 2. yüzyıl sonu ile 3. yüzyıl başlarına tarihlendiriliyor.
Araban’ın Tarihi Mirası Koruma Bekliyor
Hasanoğlu, Elif ve Hisar köylerinde yükselen bu anıt mezarlar, Araban’ın Roma dönemindeki önemini gözler önüne seriyor. Sessizce ayakta duran bu yapılar, hem bölge tarihi hem de kültürel miras açısından büyük değer taşıyor. Uzmanlar, bu tarihi yapıların korunması ve turizme kazandırılması gerektiğine dikkat çekiyor.
