Halkın kadın, çocuk, genç ve yaşlı demeden verdiği mücadele, kente “Gazi” unvanını kazandırırken, Gaziantep 25 Aralık 1921’de Türk ordusunun şehre girmesiyle düşman işgalinden kurtuldu.
30 Ekim 1918’de imzalanan Mondros Mütarekesi’nin ardından İtilaf Devletleri, daha önce aralarında paylaştıkları bölgelerde hızla ilerlemeye başladı. İngilizler de Musul’a yönelik planları doğrultusunda Antep, Kilis, Birecik, Urfa ve Maraş’ı işgal etmeyi hedefledi.
VII. Ordu Karargâhının kapatılmasının ardından harekete geçen İngilizler, “Halep’te fazla asker ve hayvanlarının bulunduğu, yalnızca kışı geçirmek ve iaşe sıkıntısı yaşamamak” gerekçesini öne sürerek 17 Kasım 1918’de Antep’e girdi.
İngiliz İşgaliyle Baskılar Arttı
Antep’e çeşitli gerekçelerle giren İngilizler, kısa süre içerisinde şehirdeki baskılarını artırdı.
İngilizler, 23 Ocak 1919’da Antep’in önde gelen bazı isimlerini Ermeni olaylarıyla ilgileri bulunduğu gerekçesiyle sorgusuz şekilde gözaltına aldı. Aileleriyle görüşmelerine dahi izin verilmeyen kişiler önce Halep’e, ardından Mısır’a sürgün edildi.
İşgal güçleri, 12 Mart 1919’da şehirde sıkıyönetim ilan etti. Dükkânlar kapatılırken, halkın elindeki ekmek bıçaklarına kadar tüm silahlar ölüm tehdidiyle toplandı.
İngilizler Çekildi, Fransızlar Antep’e Girdi
İngilizler, Musul üzerindeki hedeflerine ulaşmak amacıyla 15 Eylül 1919’da Fransızlarla Suriye İtilafnamesi’ni imzaladı.
Anlaşmaya göre İngilizler, Musul karşılığında Urfa, Maraş, Antep ve çevresini Fransızlara bıraktı. Fransızların teklifi kabul etmesinin ardından İngiliz birlikleri Antep’ten çekildi ve şehir Fransızların kontrolüne geçti.
Fransızlar, 27-29 Ekim 1919 tarihleri arasında Antep’e girerek işgali başlattı. Ancak Antep halkı işgali kabul etmedi. Şehir genelinde düzenlenen geniş katılımlı mitinglerle işgal protesto edilirken, halk ortak bir mücadele etrafında birleşti.
Antep Savunmasını Başlatan Kurşun
Fransızların Antep’e girmesinin ardından ilk olaylar şehir dışında yaşandı. Şehir içindeki direniş ise 1 Nisan 1920’de Körüzçüzade Ahmet Efendi’nin tabancasından çıkan kurşunla başladı.
Bu olay, Antep halkının işgal güçlerine karşı verdiği destansı mücadelenin simgelerinden biri oldu.
Fransızların modern silahlarına ve şehri harabeye çeviren toplarına karşı Antep halkı, kısıtlı imkânlarla direndi. Kadın, çocuk, genç ve yaşlı demeden verilen mücadele, Milli Mücadele tarihinin en önemli direnişlerinden biri olarak kayıtlara geçti.
Antep’e “Gazi” Unvanı Verildi
Antep Savunması, Gazi Mustafa Kemal Atatürk ve Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından yakından takip edildi.
Şehrin tamamen kuşatma altında bulunduğu dönemde, Bakanlar Kurulu Başkanı ve Milli Savunma Bakanı Fevzi Çakmak’ın teklifi üzerine TBMM, 8 Şubat 1921 tarihli 147’nci toplantısında Antep’e “Gazi” unvanını verdi.
Böylece Antep, halkının verdiği büyük mücadele ve gösterdiği kahramanlık nedeniyle “Gaziantep” adını aldı.
Ankara Antlaşması İşgalin Sonunu Getirdi
Milli Mücadele yıllarında Güney Cephesi sınırları içerisinde yer alan Gaziantep’in kurtuluş süreci, Sakarya Meydan Muharebesi’nin kazanılmasının ardından hızlandı.
Türkiye ile Fransa arasında 20 Ekim 1921’de Ankara Antlaşması imzalandı. Türkiye Büyük Millet Meclisi açısından önemli bir siyasi zafer olarak kabul edilen anlaşmayla Fransızlar, Gaziantep ve Anadolu’daki diğer işgal bölgelerinden çekilmeye başladı.
13 maddeden oluşan Ankara Antlaşması ile Hatay hariç bugünkü Türkiye-Suriye sınırı belirlendi. Misak-ı Milli sınırlarını da tanıyan Fransa, anlaşmanın ardından Türk topraklarını boşaltma sürecine 4 Kasım 1921’de başladı.
Türk Ordusu Gaziantep’e Girdi
Fransız birliklerinin şehirden çekilmesinin ardından Gaziantep’in kurtuluşu 25 Aralık 1921’de resmen gerçekleşti.
Maraş’ta bulunan Gaziantep Mıntıka Komutanlığı emrindeki 59’uncu Alay, 25 Aralık 1921’de halkın büyük coşkusu ve sevinç gözyaşları arasında Gaziantep’e girdi.
Yıllar süren işgal ve direnişin ardından Türk ordusunu karşılayan Gaziantepliler, bağımsızlık sevincini sokaklarda yaşadı.
O gün Gaziantep halkı adına Ömer Asım Aksoy, kendi kaleme aldığı şiirle 59’uncu Alay’ı şu sözlerle selamladı:
“Hoş geldiniz,
Siz ey şerefin kahramanları!
Yollarda kaldı, bekledi gözler bu anları…”
25 Aralık 1921, Gaziantep’in düşman işgalinden kurtulduğu ve bağımsızlık mücadelesinin zaferle sonuçlandığı gün olarak kentin tarihindeki yerini aldı.
