Gürcistan’daki yaklaşık 2 bin yıllık Apsaros Kalesi’nde bulunan küçük altın levha, üzerindeki Yunanca yazının incelenmesiyle Gaziantep’le bağlantılı önemli bir arkeolojik bulguyu ortaya çıkardı. Yazıtta adı geçen "Dolichenian Tanrısı"nın, kökenleri antik Kommagene’deki Doliche kentine, yani günümüzde Gaziantep çevresine uzanan Jüpiter Dolichenus olduğu belirlendi.
Günümüzde Gonio adıyla anılan Apsaros Kalesi, Batum’un yaklaşık 15 kilometre güneyinde Karadeniz kıyısında bulunuyor. Altın levha, 2024 yılında Polonya-Gürcistan Arkeoloji Ekspedisyonu tarafından kalede yürütülen kazılarda ortaya çıkarıldı. Araştırmanın sonuçları 2026’da Zeitschrift für Papyrologie und Epigraphik dergisinde yayımlandı ve keşif 29 Haziran 2026’da Varşova Üniversitesi tarafından duyuruldu.
Avuç içine sığabilecek büyüklükteki, stilize edilmiş yaprak biçimindeki ince altın levhanın üzerindeki Yunanca yazıtta Thrasymedes adlı bir kişinin eseri "Dolichenian Tanrısı"na adadığı belirtiliyor. Araştırmacılar, bu ifadenin Jüpiter Dolichenus’a işaret ettiğini belirledi.
Gaziantep bağlantısı ortaya çıktı
Keşfin önemini artıran nokta ise Apsaros Kalesi’nde daha önce Jüpiter Dolichenus’a ait olduğu düşünülen başka eserlerin bulunmasına rağmen, tanrının adını açıkça taşıyan ilk yazılı kanıtın bu levha olması.
Bulguyla birlikte Jüpiter Dolichenus kültünün Apsaros’taki Roma garnizonunda varlığı doğrudan doğrulanmış oldu. Kökenleri antik Kommagene’deki Doliche kentine uzanan Jüpiter Dolichenus kültü, yerel bir fırtına tanrısından gelişerek Roma dünyasına yayıldı.
Özellikle MS 2. ve 3. yüzyıllarda Roma askerleri arasında yaygınlaşan tanrı, genellikle boğa üzerinde, askeri kıyafetlerle, elinde yıldırım ve çift ağızlı baltayla tasvir ediliyordu.
Kalede tapınak ihtimali
Kazılarda altın levhanın yanı sıra boğa üzerinde duran kartalı gösteren bronz bir figür de bulundu. Boğa ve kartal, Jüpiter Dolichenus tasvirlerinde kullanılan önemli semboller arasında yer alıyor.
Altın levha ve bronz figürün birlikte değerlendirilmesi, Roma kalesinin içinde veya yakınında Jüpiter Dolichenus’a adanmış bir tapınma alanı bulunmuş olabileceği ihtimalini güçlendirdi. Ancak arkeologlar henüz tanrıya ait olduğu kesin olarak belirlenen bir tapınak yapısına ulaşamadı.
Roma döneminde Karadeniz kıyısından Kafkasya’nın iç bölgelerine uzanan stratejik güzergâhı kontrol etmek amacıyla kurulan Apsaros Kalesi’nde, MS 2. yüzyılda beş kohort askerin konuşlandırıldığı biliniyor.
Yaklaşık 2 bin yıl önce bir kişinin tanrısına sunduğu küçük altın levha, kalede görev yapan Roma askerlerinin dini yaşamına ilişkin önemli yazılı kanıtlardan biri olarak değerlendiriliyor.
