Kıran girmek!..Kıran girsin!

İbrahim Alisinanoğlu

 Kıran girmek!..Kıran girsin!

 

Arkadaşımla telefonla koronavirüsle ilgili konuşurken, “dünyaya kıran girdi sanki” dedi… Bu bana 1968 yılında yaşadığım bir olayı hatırlattı. O kış çok şiddetli geçmişti. Kar şehrin üzerini beyaz bir yorgan gibi örtmüş, sokaklar kardan kapanmıştı. İnsanlar bir hafta kadar evlerinden çıkamamış, şehrin diğer illerle irtibatı kesilmişti. Hayat felç olmuştu. Fırınlar çalışmamış, evde onlarla idare etmiştik. Bu arada rahmetli babamın evimizin bahçesinde beslediği otuz beş, kırk kadar tavukta birkaç gün içinde anlaşılmaz bir şekilde telef olup gitmişti. Çocuk aklımla babama ;“bu tavuklar niye öldü ”diye sorduğumda; “kıran girdi! “demişti…

"Kıran girmek” ?

Müneccimlere göre insanoğlunun hayatında iki önemli dönem vardır. Biri diriliş ve yükseliş, diğeri ise düşüş anıdır. Yine müneccimlere göre bu anlar kişiyi etkisi altına alan yıldızların hareketlerine bağlıdır. Yükseliş anında; yıldız en yüksek noktaya çıktığında; iyiye, güzele, doğru, başarıya, mutluluğa gidiş başlamış demektir. Bu süreçte insanoğlu baht ve şans kapıları ardına kadar açılacak ve hiç durmadan yükselecektir.

“Kıran dönemi “ise yıldızın düşüşe geçtiği, dip noktalara yaklaştıkça kötülüklerin insanoğluna musallat olduğu, kederli, hüzünlü günlerin başladığı, hastalıkların bedeni sardığı dönemdir ki bu dönemde ise acılar hakimdir..

Bu tasavvufi biz bakış açısıdır… Ama bizi ilgilendiren ise kıran kelimesinin beddua manasında kullanılmasıdır.

“Kıran” Anadolu’da bir hastalığın adıdır. Eskilerde insanların bakterileri, virüsleri, mikropları henüz tanımlayamadıkları zamanlarda hastalığı ifade etmek için kullandığı sözcüktür.

Özellikle küçük, büyük baş havan sürülerinde, kümes hayvanlarının toplu ölümlerinde ” Kıran girdi” ”deyimi çok kullanılır.

“Kıran girsin”, “Kıran giresice”; töremesin, soyu kurusun demektir.

“Kıran girmek”bir deyimdir. “Kıran girsin”bedduadır.

Kıran girsin, yani hastalığın topluca alıp götürsün manasında kullanılması Anadolu halkının hasmı ile fiziki bir yakınlaşma girmeden, onun telef olması, devre dışı kalması, kendinden uzaklaşması için kıvrak zekâsının bulduğu bir çözüm yoludur.

Kıran girsin: kişiye muhatabının yaptıkları karşısında içine düştüğü çaresizlik durumunda fiziki bir tepki yerine pasif bir duruş gösterip; kinini, nefretini, öfkesini kusulması biçimidir..

“Kıran girmek, kıran girdi, kıran girsin, kıran giresice” sözcükleri zaman içerisinde kötü duygu ve düşüncelerin karşıya yansıması, maruz kalınan durum karşısında isyanının açığa vurmasıdır.

Kıran kelimesi; İnsanların kızgınlık halinde iken kendilerini rahatlatmak, karşısındakine kinini, nefretini, hıncını, kızgınlığını kusmak, hıncını karşısının malından, canından çıkarmak için kullandığı bir tepki sözcüğüdür…

“Kıran girmek” hastalığın yayılması, malın telef olması iken, “Kıran girsin, Kıran giresice” ; kökün temizlensin, soyun sopun kurusun manasındadır..

Ayrıca geçmişte sürüdeki hayvanların çokluğu zenginlik işareti sayılırdı. Sürü sahibine olan kıskançlık, haset “kıran girsin içine” diye ifade edilirdi.

“Kıran girsin, kıran giresice”… Bir bedduadır...

Bu beddua özellikle kızgınlık anında söyleyeni kısa bir süre rahatlatan bir eylem biçimi olmasına rağmen, söyleyen sonrasında pişmanlık duyar.

Özellikle analar çocuklarına çok kızdıklarında ağızlarından; “kıran giresiceler” diye çıkar. Ama genellikle de “kıran giresiceler” yerine son bir manevrayla “kıran gİrmeyesiceler “şekline dönüşür ki bu da evlatlarına olan merhametin Bedduadan duaya dönüşmesidir.

Bazen evin bahçesinde erik çalan birine mal sahibi “kıran gire içinize defolun!” dediği gibi…

Bazen de karşısındaki hasımlarının çokluğunu işaret etmek için ;“kıran kadarlar !” dendiği de olur.

Kıran kelimesi ;“kıran girsin kökünüze kömecinize de denir. Bu “Allah belanızı veresinin” farklı bir versiyonudur.

Kısacası “Kıran giresin” tepkinin beddua biçiminde formüle edilmiş halidir.

Yazan: Ibrahim Alisinanoğlu-Gaziantep Miş Miş

 (bkz: gıran)

(bkz: gırana dıkmak)

gıran gire; gıran giresice. 

Ölesice anlamında ilenç.

kıran giresice

şükela:  tümü | bugün

kaynak için bakınız: anneannem ) kıran kelimesi kullanılarak türetilmiş yaratıcı bedduamız. hatta o zamanlar bu bakteri ve virüslerin çoğalma hızı konusunda da bilgi sahibi olmalılar ki, kimi yörelerimizde anneanneler kıranlar giresice diye de tebir ederler bu güzide bedduyı.

31.03.2020 (İbrahim Alisinanoğlu)

Yorumlar (0)

Yorum Yaz

DİĞER YAZILAR

Dellal Deli Ahmet !

Biz babamızdan öyle gördük!

Marul haaa!...Marul haaa !

GAZİANTEP’TE HANIMLARIN BAHAR TEMİZLİĞİ.

Akşam yemek vakti kaşık mı çalınır?

NEREDE O ESKİ RAMAZANLAR!

Stajyer ev erkeği!

Eski garajlar…

KAPI KOMŞU

Sosyal Medyada Bizi Takip Edin